Ειλικρινά, δεν υπάρχει τίποτα που να συγκρίνεται με τον ενθουσιασμό του να φωτογραφίζεις δρόμους σε μια ολοκαίνουργια πόλη. Βγαίνεις από το hostel σου, ο αέρας μυρίζει διαφορετικά, η αρχιτεκτονική είναι εντελώς καινούργια, και όπου κι αν κοιτάξεις, υπάρχει ένα πιθανό κάδρο. Αλλά ας είμαστε ρεαλιστές για μια στιγμή—το να στρέφεις μια κάμερα σε έναν άγνωστο είναι πάντα τουλάχιστον λίγο αγχωτικό. Όταν βρίσκεσαι στην πόλη σου, πιθανότατα ξέρεις την ατμόσφαιρα και τι μπορείς να κάνεις. Αλλά όταν περνάς διεθνή σύνορα, οι κανόνες του παιχνιδιού αλλάζουν.

Σίγουρα δεν είμαι δικηγόρος, και δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείς ένα άρθρο ιστολογίου ως τη μόνη νομική σου άμυνα αν κάποιος θυμώσει μαζί σου. Αλλά μετά από χρόνια που κουβαλάω μια κάμερα στο λαιμό μου σε διάφορες ηπείρους, έχω μάθει ότι η εθιμοτυπία στη φωτογραφία δρόμου είναι ένας συνδυασμός γνώσης της τοπικής νομοθεσίας και απλώς της ικανότητας να διαβάζεις το περιβάλλον.

Αν σκοπεύεις να πάρεις μαζί σου την αγαπημένη σου φωτογραφική μηχανή φιλμ για ένα επερχόμενο ταξίδι, εδώ είναι μια ανάλυση για το πώς διαφορετικές χώρες αντιμετωπίζουν τη φωτογραφία δρόμου, μαζί με μερικούς καθολικούς κανόνες για να αποφύγεις τα προβλήματα.

Ηνωμένες Πολιτείες και Ηνωμένο Βασίλειο: Το (Σχεδόν) Ελεύθερο Παιχνίδι

Αν έμαθες να φωτογραφίζεις δρόμους στις ΗΠΑ ή το Ηνωμένο Βασίλειο, στην πραγματικότητα έπαιζες σε εύκολο επίπεδο όσον αφορά το νόμο. Και στις δύο χώρες, ο γενικός κανόνας βασίζεται στην προσδοκία ιδιωτικότητας. Βασικά, αν κάποιος περπατάει σε δημόσιο πεζοδρόμιο, κάθεται σε δημόσιο πάρκο ή απλώς βρίσκεται σε έναν εντελώς δημόσιο χώρο, δεν έχει νομικό δικαίωμα στην ιδιωτικότητα. Μπορείς να τον φωτογραφίσεις και στις περισσότερες περιπτώσεις μπορείς να δημοσιεύσεις αυτές τις φωτογραφίες.

Αλλά—και αυτό είναι μεγάλο αλλά—μόνο και μόνο επειδή νομικά μπορείς να βάλεις μια κάμερα μπροστά σε κάποιον δεν σημαίνει ότι πρέπει. Η επιθετική τεχνική με το φλας στο πρόσωπο, όπως κάνει ο Bruce Gilden, μπορεί να δημιουργήσει εμβληματική τέχνη, αλλά το να το κάνεις μια τυχαία Τρίτη στο Λονδίνο πιθανότατα θα σου προκαλέσει φωνές ή και χειρότερα. Η ελευθερία να φωτογραφίζεις στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο σημαίνει ότι εμείς ως φωτογράφοι πρέπει να αυτορυθμιζόμαστε καλύτερα. Να είσαι σεβαστικός, γρήγορος, και αν κάποιος φαίνεται πολύ άβολα ή σου ζητήσει ρητά να μην τον φωτογραφίσεις, απλώς κατέβασε την κάμερα. Πάντα θα υπάρχει άλλη ευκαιρία για φωτογραφία.

Γαλλία και Γερμανία: Οι Προσηλωμένοι στην Ιδιωτικότητα

Είναι εξαιρετικά ειρωνικό ότι το Παρίσι θεωρείται η γενέτειρα της ρομαντικής, αυθόρμητης φωτογραφίας δρόμου, γιατί σύμφωνα με τη σύγχρονη γαλλική νομοθεσία, ο Henri Cartier-Bresson θα είχε πολύ δύσκολο έργο. Και η Γαλλία και η Γερμανία παίρνουν την προσωπική ιδιωτικότητα πολύ, πολύ σοβαρά.

Στη Γερμανία υπάρχει η έννοια Recht am eigenen Bild, που μεταφράζεται ως «το δικαίωμα στην εικόνα σου». Γενικά δεν μπορείς να δημοσιεύσεις φωτογραφία ενός ατόμου χωρίς τη ρητή συγκατάθεσή του, εκτός αν είναι απλώς ένα περιστασιακό μέρος ενός μεγαλύτερου τοπίου ή πλήθους. Στη Γαλλία ισχύει κάτι παρόμοιο. Η εικόνα ενός ατόμου θεωρείται μέρος της ιδιωτικής του ζωής.

Άρα, σημαίνει αυτό ότι απλώς αφήνεις την κάμερά σου στο δωμάτιο του ξενοδοχείου όταν επισκέπτεσαι το Βερολίνο ή το Παρίσι; Καθόλου. Απλώς σημαίνει ότι πρέπει να γίνεις δημιουργικός. Όταν φωτογραφίζω σε χώρες με αυστηρούς νόμους περί ιδιωτικότητας, αλλάζω το στυλ μου. Αντί να στοχεύω σε στενά πορτρέτα προσώπων, εστιάζω στη μεγαλύτερη σκηνή. Φωτογραφίζω σιλουέτες. Ψάχνω για σκιές, κίνηση, ενδιαφέρουσες αντανακλάσεις και ανθρώπους που περπατούν μακριά μου. Αυτό σε αναγκάζει να σκέφτεσαι περισσότερο το περιβάλλον και λιγότερο το άτομο, κάτι που συνήθως οδηγεί σε πολύ πιο δυνατές, ατμοσφαιρικές φωτογραφίες ταξιδιού.

Ιαπωνία: Σεβασμός στη Χώρα των Καμερών

Η Ιαπωνία είναι όνειρο για τους φωτογράφους. Τα νέον φώτα του Τόκιο ή τα ήσυχα στενάκια του Κιότο είναι εξαιρετικά φωτογενή. Αλλά η Ιαπωνία έχει επίσης θεσπίσει νόμους που απαιτούν τα κινητά τηλέφωνα που πωλούνται στη χώρα να παίζουν έναν δυνατό, μη σίγαση ήχο κλείστρου για να αποτρέπεται η κρυφή φωτογράφιση. Αυτό δίνει μια ιδέα για την τοπική ευαισθησία απέναντι στις ανεπιθύμητες φωτογραφίες.

Ενώ η φωτογραφία δρόμου δεν είναι αυστηρά παράνομη από δημόσιους χώρους στην Ιαπωνία, οι άγραφοι πολιτισμικοί κανόνες δίνουν τεράστια βαρύτητα στον σεβασμό του προσωπικού χώρου και στη διατήρηση της αρμονίας. Το να τραβήξεις φωτογραφία κάποιου σε κυλιόμενη σκάλα ή να πλησιάσεις πολύ έναν άγνωστο σε τρένο είναι μεγάλο κοινωνικό λάθος.

Στην Ιαπωνία, η διακριτικότητα είναι το παν. Φωτογράφισε ευρύχωρα, αποτύπωσε το χάος της πόλης αντί να ξεχωρίζεις ανθρώπους που απλώς πηγαίνουν στη δουλειά τους, και πάντα να προσέχεις τις πινακίδες σε ναούς και ιερούς χώρους. Πολλά ιστορικά ή θρησκευτικά μέρη απαγορεύουν αυστηρά κάθε είδους φωτογράφιση. Πρόσεχε τα μικρά εικονίδια με την κάμερα που είναι διαγραμμένα. Αν πραγματικά θέλεις ένα πορτρέτο κάποιου που φαίνεται ενδιαφέρον, απλώς ρώτα. Θα εκπλαγείς πόσο μακριά μπορεί να σε πάει ένα ευγενικό χαμόγελο και μια χειρονομία προς τον φακό σου.

Καθολικοί Κανόνες για να Μην Είσαι «Αυτός ο Τύπος»

Όπου κι αν βρίσκεσαι στον κόσμο, ο νόμος σχεδόν έχει λιγότερη σημασία από το πώς συμπεριφέρεσαι. Οι άνθρωποι αντιδρούν στην ενέργειά σου. Αν φαίνεσαι ύποπτος, ένοχος ή νευρικός, θα υποθέσουν ότι κάνεις κάτι λάθος. Αν φαίνεσαι χαλαρός, σίγουρος και φιλικός, συνήθως θα σε αγνοήσουν εντελώς.

• Το Χαμόγελο και η Νίκηση με το Κεφάλι: Αυτό είναι το πιο ισχυρό εργαλείο σε ολόκληρη τη φωτογραφική σου τσάντα. Αν τραβήξεις φωτογραφία κάποιου και το καταλάβει, μην κοιτάξεις αμέσως κάτω και φύγεις γρήγορα. Κατέβασε την κάμερα, κοίτα τον στα μάτια, πρόσφερε ένα γνήσιο, ζεστό χαμόγελο και κάνε μια μικρή κίνηση με το κεφάλι. Εννιά στις δέκα φορές, θα σου ανταποδώσουν το νεύμα και θα συνεχίσουν το δρόμο τους.
• Δέξου το «Όχι» με Ευγένεια: Αν κάποιος σηκώσει το χέρι ή σου ζητήσει να διαγράψεις ένα ψηφιακό αρχείο, απλώς κάν’ το. Ναι, μπορεί να βρίσκεσαι σε μια χώρα όπου τεχνικά έχεις το νομικό δικαίωμα για αυτή τη φωτογραφία. Αλλά αξίζει πραγματικά να τσακωθείς με έναν ντόπιο σε μια γωνιά του δρόμου και να χαλάσεις το απόγευμά σου; Ζήτα συγγνώμη και προχώρα.
• Πρόσεχε τα Παιδιά: Γενικά, η φωτογράφιση παιδιών άλλων ανθρώπων είναι ένα ευαίσθητο θέμα σε όλο τον κόσμο. Ως νεαρός με κάμερα, συνήθως το αποφεύγω εντελώς. Απλώς δεν αξίζει να κάνεις τους γονείς να νιώσουν άβολα.

Γιατί Μετράνε οι Επιλογές του Εξοπλισμού σου

Αν θέλεις να περάσεις απαρατήρητος στο δρόμο, πραγματικά πρέπει να αφήσεις κάτω τις σύγχρονες, τεράστιες ψηφιακές μηχανές με τους γιγάντιους φακούς ζουμ. Όταν στοχεύεις κάποιον με έναν φακό ζουμ, δεν φαίνεσαι καλλιτέχνης· φαίνεσαι ιδιωτικός ντετέκτιβ ή απειλή. Οι άνθρωποι αμέσως αγχώνονται.

Γι’ αυτό οι vintage κάμερες είναι καταπληκτικές για ταξίδια. Μια μικρή, μηχανική κάμερα φαίνεται αθώα, γοητευτική και ακίνδυνη. Οι άνθρωποι είναι πολύ πιο συγκαταβατικοί με κάποιον που φωτογραφίζει με μια παλιά ασημένια μεταλλική κάμερα παρά με κάποιον που κρατάει μια τεράστια μαύρη πλαστική DSLR. Απλώς φαίνεται σαν χόμπι, όχι σαν παρακολούθηση.

Αν φτιάχνεις το ταξιδιωτικό σου κιτ, κράτα το μικρό και ελαφρύ. Συνιστώ ανεπιφύλακτα να πάρεις μια αξιόπιστη point and shoot για την τσέπη σου, ή μια ήσυχη, διακριτική rangefinder που σου επιτρέπει να φωτογραφίζεις γρήγορα χωρίς να προκαλείς σκηνές. Και ό,τι κι αν πάρεις μαζί σου, φρόντισε να έχεις ένα σταθερό, άνετο λαιμόκορδο κάμερας ώστε να μπορείς να αφήνεις την κάμερα στο πλάι σου τη στιγμή που πρέπει να σταματήσεις να φωτογραφίζεις και να αρχίσεις να μιλάς.

Τελικές Σκέψεις

Η φωτογραφία δρόμου είναι τελικά για να γιορτάζουμε την καθημερινή ζωή, τη σύνδεση μεταξύ ανθρώπων και τη μοναδική ατμόσφαιρα των πόλεων που επισκεπτόμαστε. Δεν θα έπρεπε να νιώθεις αντιπαραθετικά ή ύποπτα. Μαθαίνοντας λίγα για τους τοπικούς νόμους και βασιζόμενος πολύ στην ενσυναίσθηση και την κοινή λογική, μπορείς να καταγράψεις τα ταξίδια σου όμορφα χωρίς να πατήσεις σε ευαίσθητα σημεία.

Να είσαι προσεκτικός, εξαιρετικά ευγενικός, κράτα τον εξοπλισμό σου ελαφρύ και απόλαυσε τους δρόμους. Καλό ταξίδι!