Als je meer dan vijf minuten hebt doorgebracht met het bekijken van fotografievideo's online, heb je waarschijnlijk de hype over vintage Sovjet-glazen gehoord. Plotseling heeft iedereen het over "swirly bokeh" en karaktervolle lenzen die digitale foto’s eruit laten zien als outtakes van een filmset uit de jaren 70. En eerlijk gezegd is het niet alleen maar hype. Een vintage metalen en glazen lens op een steriel, modern digitaal body zetten is een van mijn favoriete manieren om te fotograferen. Het dwingt je om te vertragen, een fysieke diafragmaring te draaien en helemaal opnieuw na te denken over hoe je scherpstelt.

Maar er is een addertje onder het gras. Als je ooit een goedkope Helios-lens van een veilingsite hebt gekocht, hem enthousiast hebt aangepast aan je systeemcamera en een foto hebt gemaakt die eruitziet alsof hij door een pot vaseline is geschoten, ben je niet de enige. Deze lenzen staan bekend om hun eigenaardigheden. Ze komen uit een totaal andere productietijd, gebaseerd op gestolen WWII Carl Zeiss optische formules, massaal geproduceerd in enorme fabrieken met wisselende kwaliteitscontrole.

Dus, hoe krijg je die vintage filmische sfeer zonder alle scherpte op te offeren die je moderne camera zo goed maakt? Het probleem van de zachtheid oplossen en scherpe, mooie foto’s maken met Sovjet-lenzen is helemaal haalbaar zodra je begrijpt hoe je ze moet aanpassen en gebruiken. Laten we het uitleggen.

De mounts ontcijferen: M42, M39 en verder

De eerste uitdaging is eigenlijk de lens op je camera krijgen. Gelukkig, omdat moderne systeemcamera’s een zeer korte flange-afstand hebben (de ruimte tussen de sensor en de metalen lensmount), kun je vrijwel alles met een simpel metalen adapterstukje aanpassen. Je hebt geen dure adapters met glas erin nodig die je beeldkwaliteit verpesten. Een simpele, goedkope metalen buisadapter is meestal prima.

Hier zijn de twee mounts die je het meest tegenkomt bij het zoeken naar Sovjet-glazen:

• M42 schroefmount: Dit is de absolute koning onder vintage lensmounts. Lenzen zoals de beroemde Helios 44-2 gebruiken de M42 schroefdraad. Je draait de lens gewoon in de adapter, vergrendelt de adapter op je camerabody, en je bent klaar om te gaan. Omdat het decennialang een industriestandaard was, zijn M42-adapters ongelooflijk goedkoop en beschikbaar voor Sony E, Fuji X, Canon RF, Nikon Z en Micro Four Thirds.
• M39 (L39) schroefmount: Veel gebruikt op oudere meetzoekercamera’s (zoals de Zorki en FED lijnen, die Leica-kopieën waren). Lenzen zoals de populaire Jupiter-8 50mm f/2 gebruiken deze mount. Wees hier voorzichtig: er is de M39 meetzoekermount en de M39 SLR-mount (gebruikt op vroege Zenit-camera’s). Zorg dat je adapter overeenkomt met het type lens, anders kan je lens niet op oneindig scherpstellen.

De vintage "zachtheid" mythe en hoe je scherpe foto’s krijgt

Veel mensen denken dat deze oude lenzen van nature gewoon wazig zijn. Dat is deels waar als je ze open schiet tegen een fel raam, maar ze kunnen eigenlijk razendscherpe resultaten leveren. Je moet alleen hun grenzen kennen.

De belangrijkste reden dat een Sovjet-lens zacht lijkt bij zijn grootste diafragma (zoals f/2) is door sferische aberratie. Toen hadden ze nog geen computerondersteunde lensontwerpen en moderne multi-coatings die corrigeren hoe licht de rand van het glas raakt. Als je open schiet, is het midden misschien acceptabel scherp, maar de randen worden modderig en hoogcontrastgebieden gloeien. Zo los je het op:

Stel het diafragma iets kleiner in: De makkelijkste manier om een ongelooflijk scherpe foto uit een Helios of Jupiter te krijgen, is simpelweg de diafragmaring te klikken naar f/2.8 of f/4. Je snijdt als het ware het rommelige licht af dat rond de randen van het gebogen glas weerkaatst. Je krijgt nog steeds mooie vintage bokeh, maar de wimpers van je onderwerp zijn echt scherp.

Vertrouw op Focus Peaking: Omdat dit handmatige lenzen zijn zonder elektronische contacten, is autofocus geen optie. Duik in je cameramenu, zet "Focus Peaking" aan en kies rood of geel als kleur. Dit markeert de scherpste delen van het beeld terwijl je aan de scherpstelring draait. Om een haarscherpe foto te garanderen, koppel je een knop op je camera aan "Focus Vergroter" of "Zoom." Zoom 100% in op het oog van je onderwerp in de elektronische zoeker, stel handmatig perfect scherp en maak de foto.

Gebruik een zonnekap: Serieus, dit is het grootste geheim om contrast en scherpte uit ongecoate of enkel gecoate oude lenzen te halen. Invallend licht op het voorste lensoppervlak werkt als een mistbom over je beeld. Een goedkope zonnekap blokkeert dat licht en brengt direct het scherpe microcontrast terug.

De heilige drie-eenheid van Sovjet-lenzen om te proberen

Als je je wilt wagen aan deze verslavende hobby, kun je niet fout gaan met deze drie legendes. Ze bieden elk een totaal andere sfeer, maar zijn allemaal aanpasbaar en capabel.

• Helios 44-2 (58mm f/2): De onbetwiste kampioen. Het is een kloon van de Zeiss Biotar 58mm. Deze lens is verantwoordelijk voor het beroemde "swirly bokeh" achtergrond-effect, dat ontstaat als je open schiet met een drukke achtergrond (zoals boombladeren) net achter je onderwerp. Hij is iets zacht bij f/2 maar wordt prachtig scherp bij f/2.8.
• Jupiter-8 (50mm f/2): Een lichte, kleine M39-mount lens die een kloon is van de Zeiss Sonnar. Hij mist de hectische, zwierige chaos van de Helios volledig. In plaats daarvan biedt hij een zachte, romige, bijna schilderachtige achtergrond. Hij ziet er absoluut prachtig uit voor zwart-wit portretten.
• Industar-50-2 (50mm f/3.5): Op zoek naar iets eigenaardigs? Deze M42-lens is hilarisch klein. Hij lijkt op een lensdop op een moderne camerabody. Omdat het maximale diafragma slechts f/3.5 is, is hij eigenlijk meteen vrij scherp en geeft hij je digitale foto’s een sterk retro, contrastrijk uiterlijk dat doet denken aan oude straatfotografie.

Systeemcamera vs. DSLR: een korte waarschuwing

Ik noemde eerder dat aanpassen aan systeemcamera’s (Sony, Fuji, Canon R, Nikon Z) een fluitje van een cent is. Ik wil een korte waarschuwing toevoegen voor degenen die nog steeds klassieke DSLR’s gebruiken zoals een Canon EF of Nikon F mount camera.

Omdat in een DSLR de spiegel zoveel ruimte inneemt, is de afstand tot de sensor veel groter. Als je een simpele metalen adapter op een Nikon DSLR zet om een M42-lens te monteren, zit de lens te ver naar voren. Hij wordt dan eigenlijk een macrolens en je verliest de mogelijkheid om scherp te stellen op iets verder dan ongeveer 60 cm. Je kunt adapters kopen met corrigerend glas erin om dit te verhelpen, maar goedkoop corrigerend glas verpest de beeldkwaliteit van de lens volledig. Als je DSLR fotografeert, blijf dan bij lenzen die expliciet voor jouw mount zijn gemaakt, of overweeg een betaalbare tweedehands systeemcamera als je echt de wereld van vintage glas zonder compromissen wilt verkennen.

Waar ze te vinden zijn (en waar je op moet letten)

Als je deze lenzen zoekt, stress dan niet te veel over het vinden van een perfecte, museumkwaliteit exemplaar. Het zijn militaire stukken messing, aluminium en glas. Kleine krasjes of wat interne stof hebben vrijwel geen effect op je uiteindelijke beeld.

Let echter wel op schimmel (spinnenwebachtige witte aanslag in het glas) en overtollige olie op de diafragmabladen, wat de ringen plakkerig en moeilijk draaibaar kan maken. Als het glas redelijk helder lijkt als je er met je telefoonlampje doorheen schijnt, zit je goed.

Als je liever koopt van iemand die de apparatuur al heeft gecontroleerd zodat je niet hoeft te gokken op een internationale veiling, proberen wij onze schappen altijd gevuld te houden met betrouwbare vintage lenzen. Blader gerust door onze collectie klassieke handmatige focuslenzen of pak een paar accessoires om je uitrusting compleet te maken. Het proberen van oude lenzen heeft mijn kijk op digitale fotografie compleet veranderd, en ik kan het proces niet genoeg aanbevelen. Het dwingt je uit de "spray and pray"-modus en maakt je een actieve deelnemer in het creëren van het beeld. Veel plezier met fotograferen en omarm het handmatig scherpstellen!