Als je al een tijdje met middenformaatfilm fotografeert, ken je dat gevoel van lichte paniek vast wel. Je hebt een mooie rol portretten geschoten, draait hem af en opent de achterkant van je camera. In plaats van een strak opgerolde, nette cilinder van film en papier, word je begroet door een onhandelbare, uitzettende warboel die lijkt op een papieren slinky die probeert te ontsnappen van zijn spoel.

Gefeliciteerd, je hebt een "dikke rol".

Bij een dikke rol wordt het achterpapier niet strak tegen de plastic flenzen van de opwindspoel getrokken. Omdat 120 film niet in een lichtdichte metalen cassette zit zoals 35mm film, is de enige bescherming tegen zonlicht de strakke wikkeling van het achterpapier. Als die wikkeling los zit, sijpelt er licht over de randen, wat die gevreesde oranje en rode brandvlekken langs de randen van je negatieven veroorzaakt. Vaak is een dikke rol zo dik dat je zelfs de lijmstrook niet meer kunt bevochtigen om hem dicht te plakken.

Het is ontzettend frustrerend, vooral als je denkt dat je alles goed hebt gedaan. Maar wat veroorzaakt nu eigenlijk een dikke rol? Gaat je geliefde vintage camera stuk, of laad je hem gewoon verkeerd? Laten we de gebruikelijke verdachten eens bekijken.

Verdachte Nummer Eén: Je Laadtechniek

Ik zal eerlijk zijn: negen van de tien keer is een dikke rol gewoon het resultaat van slordig laden. Ik zeg dit uit eigen ervaring, nadat ik mijn deel van Lomography kleurfilm heb verpest omdat ik haast had om mijn Yashica Mat op een winderig strand te laden.

Als je het papierlint over het filmvlak trekt en in de lege opwindspoel steekt, hangt alles af van de spanning. Als je het er gewoon in steekt en blindelings aan de opwindknop draait, kan het papier meteen vastgrijpen, maar het zal losjes wikkelen. Zo verbeter je je techniek:

• Gebruik de duimrem: Terwijl je het lint in de opwindspoel steekt, houd je je linkerduim stevig tegen de volle rol onbelichte film (de toevoerspoel). Je wilt weerstand creëren. Als je met je rechterhand aan de opwindknop draait om de startpijl te bereiken, moet je linkerduim het papier strak en vlak tegen de achterkant van de camera trekken.
• Controleer op een rechte invoer: Als je het papieren lipje in de opwindspoel steekt, zorg dan dat het perfect gecentreerd is. Als je het schuin insteekt, klimt het papier langs één kant van de spoelflenzen tijdens het wikkelen. Tegen de tijd dat je bij frame tien of twaalf bent, zal het papier zich ophopen en naar buiten duwen, wat een dikke rol veroorzaakt.
• Laat niet te vroeg los: Houd die duimdruk vast totdat je de cameraklep sluit. De drukplaat op de cameradeur neemt de spanning over zodra hij dichtklikt.

Verdachte Nummer Twee: De Opwindspoel

Niet alle 120 spoelen passen perfect bij elke camera. Dit is een eigenaardig, soms vervelend feit van het analoge leven. Een opwindspoel is gewoon een lege plastic (of soms vintage metalen) spoel die overblijft van je vorige filmrol. Omdat je ze steeds verwisselt, mix en match je constant merken.

Soms is de gleuf op een plastic Kodak spoel net iets breder dan de winding sleutel van jouw specifieke camera prettig vindt, waardoor hij kan doorslippen. Soms zijn de plastic flenzen van een gebruikte spoel licht vervormd of naar binnen gebogen door het rondstuiteren in een cameratas gedurende drie jaar. Als de flens gebogen is, blijft de film haken aan de rand tijdens het wikkelen, wat de spanning volledig verstoort.

Als je ondanks de perfecte duimspanningstechniek toch dikke rollen blijft krijgen, probeer dan een specifieke spoel te bewaren waarvan je weet dat die perfect werkt in jouw camera. Geef die goede spoel de volgende keer dat je een rol af hebt niet aan je lab. Vraag hen om een oude spoel om te wisselen, of spoel de film in een donkere tas op een andere kern.

Verdachte Nummer Drie: De Cameraklep of Inzetstuk

Als je zorgvuldig spanning houdt en schone spoelen gebruikt, maar toch dikke rollen krijgt, is het tijd om naar de hardware te kijken. Vintage middenformaatcamera’s zijn ongelooflijke mechanische prestaties, maar ze zijn ook tientallen jaren oud. Onderdelen slijten.

De meeste middenformaatcamera’s, vooral modulaire SLR’s zoals de Mamiya RB67 of het Hasselblad V-system, gebruiken verwisselbare filmkappen of inzetstukken. In deze inzetstukken zitten kleine metalen bladveren onder de toevoer- en opwindspoelen. Hun hele taak is om wrijving te bieden zodat de film niet vrij kan afrollen.

Na vijftig of zestig jaar kunnen die wrijvingsveren hun kromming verliezen en vlak worden. Als de veer onder de toevoerspoel te zwak is, valt de filmrol als het ware vrij als je aan de opwindhendel draait. De opwindspoel trekt wel, maar de toevoerspoel biedt geen weerstand, wat resulteert in een losjes gewikkelde dikke rol. Als je vermoedt dat dit gebeurt, kun je de spanning vaak testen met het inzetstuk uit de camera. De spoelen moeten licht stroef aanvoelen om met de hand te draaien, niet helemaal los.

Een andere klassieke hardwarefout komt voor bij camera’s die zowel 120 als 220 film gebruiken. 220 film heeft niet het hele stuk een achterpapier, waardoor het veel dunner is. Camera’s lossen dit op door de drukplaat aan te passen. Als je drukplaat op 120 staat maar je schiet per ongeluk een zeldzame rol 220, zal het gebrek aan druk je spanning verpesten. Controleer altijd je drukplaatinstellingen goed.

Verdachte Nummer Vier: Het Filmmateriaal

Tot slot moeten we het hebben over de film zelf. Verschillende fabrikanten gebruiken verschillende machines en, belangrijker nog, verschillende soorten achterpapier. De afgelopen jaren heeft Kodak geëxperimenteerd met verschillende papierdiktes om problemen met het krassen van de emulsie op te lossen, wat soms resulteerde in papier dat stugger of dikker aanvoelde.

Sommige Europese merken of experimentele films gebruiken heel dik papier. Ik heb gemerkt dat bij bepaalde dikke-papierfilms in mijn oudere handmatige camera’s de bulk van het papier lijkt te strijden tegen de spoelflenzen aan het einde van de rol. Het is niet per se “kapot”, maar het vereist dat je extra alert bent op je laadtspanning.

Hoe Red Je Een Dikke Rol Onderweg

Dus je hebt de achterkant geopend en de gevreesde dikke rol gezien. Eerste regel: raak niet in paniek en trek het papier vooral niet strak in daglicht.

Veel mensen grijpen instinctief de losse staart van het papier en trekken die hard aan om de spoel strak te krijgen. In de fotografiewereld heet dit “cinchen”. Omdat 120 film direct tegen zijn eigen papier ligt, zorgt hard trekken ervoor dat de lagen tegen elkaar schuren. Bij bijna elke keer dat je een rol cincht, laat je honderden kleine statische krasjes achter over de emulsie van je foto’s. Je lost misschien het lichtlek op, maar verpest de beelden alsnog.

In plaats daarvan vorm je voorzichtig een kommetje met je hand rond de losse rol om hem te beschermen tegen omgevingslicht. Neem hem mee naar een donkere tas, een donkere kamer, of op z’n minst een volledig pikzwarte kast. Zodra je in totale duisternis bent, rol je de film voorzichtig een centimeter of twee uit en draai je hem langzaam met de hand weer strak op. Plak hem dan dicht met tape of een elastiek voordat je het licht weer aandoet.

Klaar Om Je Middenformaat Fotografie Naar Een Hoger Niveau Te Tillen?

Middenformaatfotografie dwingt je om te vertragen en respect te hebben voor het mechanische proces van filmen. Een dikke rol krijgen is gewoon een analoog ritueel. Zodra je de laadtspanning onder de knie hebt en zeker weet dat je apparatuur goed werkt, is er niets mooier dan de enorme, prachtige negatieven die een goede 120 camera oplevert.

Als je merkt dat de filmkap van je huidige camera te versleten is, of als je voor het eerst grotere negatieven wilt proberen, kun je eens kijken naar andere camera’s. Je kunt ons actuele aanbod bekijken om een middenformaatcamera te vinden die bij jouw stijl past. En als je overstapt op een volledig handmatig modulair systeem, is het altijd slim om een betrouwbare belichtingsmeter te pakken, zodat die cruciale, dure middenformaatbeelden elke keer perfect belicht zijn. Blijf oefenen met laden, en veel plezier met fotograferen!