Als je meer dan vijf minuten rondhangt in de vintage camera community, hoor je gegarandeerd over de Helios lens. Het is bijna een soort overgangsrite. Ik herinner me nog goed de eerste keer dat ik een Helios 58mm f/2 uit de Sovjetperiode aan mijn systeemcamera aanpaste. Ik stond in mijn achtertuin, richtte hem op een vriend die voor wat bomen stond, en toen ik op het schermpje van mijn camera keek, leek de achtergrond op een prachtige, draaiende vortex. Ik was meteen verkocht.

Maar als je uiteindelijk besluit om zo’n legendarisch stuk Sovjetmetaal te kopen, merk je al snel iets verwarrends: er is niet maar één Helios lens. De Sovjet-Unie produceerde miljoenen van deze lenzen over meerdere decennia, wat leidde tot een enorme familie van variaties. De twee meest voorkomende modellen die je tegenkomt zijn de Helios 44-2 en de Helios 44M. Ze zijn allebei 58mm, allebei f/2, en ze hebben allebei die beroemde draaiende achtergrondonscherpte. Maar ze voelen, bedienen en fotograferen toch behoorlijk verschillend.

Dus, als je die dromerige, imperfecte, draaiende achtergrond voor je portretten wilt, welke moet je dan kiezen? Laten we de verschillen, eigenaardigheden en de pure magie van beide lenzen eens onder de loep nemen.

Waarom Draait de Helios Achtergrond Eigenlijk?

Voordat we deze twee lenzen met elkaar vergelijken, is het handig om te weten waarom de achtergrond eigenlijk draait. De Helios 44-serie is in feite een Sovjet-kopie van de Duitse Carl Zeiss Jena Biotar. Na de Tweede Wereldoorlog belandden de blauwdrukken van de Biotar in de Sovjet-Unie, en zij bouwden hem na met hun eigen productiemethoden.

De beroemde draai is eigenlijk volledig onbedoeld. Het is een optische fout. In modern lensontwerp werken ingenieurs onvermoeibaar om dingen als optische vignettering en veldkromming te corrigeren. Maar de Helios-lenzen zitten vol met deze optische imperfecties. Als je op f/2 open fotografeert, rekken de onscherpe highlights aan de randen van het beeld zich uit tot scherpe ovale vormen, vaak cat-eye bokeh genoemd. Omdat deze ovalen naar het midden van je beeld wijzen, creëren ze de illusie dat de achtergrond om je onderwerp heen draait. Het is imperfect, het is rommelig, en het is absoluut prachtig.

De Helios 44-2: De Chaotische Klassieker

Als de meeste mensen het hebben over maximale swirl, bedoelen ze meestal de Helios 44-2. Deze lens werd vooral geproduceerd in de jaren 70 en vroege jaren 80 en biedt eigenlijk de ongefilterde, rauwe vintage ervaring.

Fysiek is de 44-2 vreemd als je alleen moderne lenzen gewend bent. Hij heeft een preset diafragma systeem dat veel beginners in de war brengt. Er zitten twee ringen vlak bij de voorkant van de lens. Eén ring klikt vast op het gewenste f-getal en fungeert als een harde stop. De tweede ring draait soepel om de diafragmabladen tot dat ingestelde punt te openen of te sluiten. Dit betekent dat je scherpstelt met het diafragma volledig open op f/2 om zoveel mogelijk licht binnen te krijgen, en dan draai je soepel aan de tweede ring om snel naar het gekozen diafragma te gaan zonder te kijken.

Dit traploos diafragma systeem maakt de 44-2 erg populair bij videografen omdat je de belichting tijdens het filmen soepel kunt aanpassen zonder vervelende klikgeluiden.

Optisch heeft de 44-2 zeer primitieve enkelvoudige coatings. Hij flikkert enorm als je hem naar een lichtbron richt, waardoor het beeld wordt overgoten met prachtige gouden amberkleuren. Hij heeft ook acht diafragmabladen, wat helpt om de bokeh relatief rond te houden, zelfs als je iets diafragma sluit. Omdat de optiek ouder en minder verfijnd is, is het swirl-effect erg uitgesproken. Wil je maximale vintage karakter en chaos, dan is dit de lens voor jou.

De Helios 44M: De Stevigere Opvolger

De Helios 44M werd geproduceerd als een evolutie van het ontwerp. De Sovjet-ingenieurs besloten het mechanische huis te moderniseren en lieten het eigenzinnige dubbele ring preset systeem vallen voor een veel standaardere opzet.

De 44M introduceert een enkele, traditionele klik-diafragmaring aan de achterkant van de lens. Ook werd er een automatische diafragmapin toegevoegd aan de onderkant van de M42 schroefdraadmount. Bij oude M42 filmcamera’s drukte de camera deze pin in op het moment dat je de foto maakte om het diafragma te sluiten. Als je de 44M aanpast op een moderne digitale camera, heb je alleen een M42-adapter nodig met een ingebouwde flange die die pin permanent indrukt, wat standaard is bij bijna alle goede adapters.

Er zijn ook optische verschillen. De 44M heeft meestal maar zes diafragmabladen. Als je op f/2 open fotografeert, is de bokeh helemaal rond en draaiend. Maar zodra je diafragma sluit naar f/2.8 of f/4, veranderen die onscherpe highlights in duidelijke kleine hexagonen. Sommige mensen houden van die hexagonale vorm, anderen geven de voorkeur aan de soepelere cirkels met acht bladen van de 44-2.

De 44M-serie kreeg ook verbeteringen in de glascoatings, vooral bij latere versies zoals de 44M-4 of 44M-6. Deze latere modellen hebben multi-coating, wat zorgt voor beter contrast, betere kleurverzadiging en iets scherpere beelden in het midden. Hij flikkert nog steeds, maar gaat veel beter om met fel zonlicht dan de 44-2. Het nadeel is dat omdat de lens iets beter gecorrigeerd is, het swirl-effect iets minder agressief kan zijn.

Hoe Krijg Je Eigenlijk het Swirl-effect?

Hier is een geheim dat niemand je vertelt als je je eerste Helios koopt: het swirl-effect hangt volledig af van hoe je je foto opzet. Je kunt de lens niet zomaar op een vlakke muur richten en magie verwachten. Of je nu de 44-2 of de 44M kiest, je moet drie gouden regels volgen om de achtergrond te laten draaien.

• Fotografeer Open: Je moet absoluut op f/2 fotograferen. Zodra je diafragma sluit, verdwijnt de optische vignettering en daarmee het swirl-effect.
• Vind de Juiste Afstand: Je onderwerp moet relatief dicht bij je camera staan. Meestal is drie tot vijf voet (ongeveer 1 tot 1,5 meter) de ideale afstand. Als je scherpstelt op oneindig, krijg je geen swirl.
• Zoek een Drukke Achtergrond: Het swirl-effect heeft textuur nodig om zichtbaar te zijn. Je wilt een achtergrond met veel contrast en kleine lichtpuntjes. Bladeren met zonlicht erdoorheen, lichtslingers of stedelijke landschappen met afwisseling werken het beste. De achtergrond moet ongeveer 10 tot 15 voet (3 tot 4,5 meter) achter je onderwerp liggen.

Het Eindoordeel: Welke Moet Je Kopen?

Eerlijk gezegd kun je met geen van beide lenzen de mist ingaan. Ze bieden allebei een fotografische ervaring die moderne autofocuslenzen volledig missen. Het hanteren van deze zware, volledig metalen handmatige lenzen dwingt je om te vertragen, na te denken over je licht en echt betrokken te zijn bij het maken van een foto.

Wil je het meeste karakter, de sterkste flares, de rondste bokeh bij f/2.8 en vind je een iets verwarrend dubbel-ring diafragma systeem geen probleem, dan moet je op zoek naar de Helios 44-2. Het is de koning van de chaotische, dromerige, laagcontrast vintage look.

Als je liever een steviger ontwerp, iets scherpere centrale scherpte, hoger contrast en een traditionele klik-diafragmaring hebt die normaal aanvoelt, dan is de Helios 44M je beste keuze. Hij zit precies in het zoete punt tussen vintage charme en betrouwbare dagelijkse bruikbaarheid.

Klaar om het legendarische Sovjet swirl-effect zelf te proberen? Of je hem nu aanpast op je digitale systeemcamera of op een klassieke M42 filmcamera schroeft, een Helios is een van de goedkoopste en leukste manieren om je fotografie te veranderen. Je kunt door onze huidige voorraad bladeren en hier een Helios 44 lens vinden om te beginnen. Vergeet ook niet onze M42 adapters en andere vintage lenzen te bekijken. Geloof me, als je eenmaal handmatig scherpstelt met deze oude metalen lenzen, wil je misschien nooit meer terug naar klinisch moderne glaswerk.