We hebben allemaal wel eens dat frustrerende moment gehad. Je bent aan het wandelen en ziet ineens een vos aan de overkant van een veld, of misschien ben je op een racebaan en probeer je een strakke opname te maken van een auto die om de bocht komt. Je brengt je camera naar je oog, kijkt door je vertrouwde standaardzoom en realiseert je dat je onderwerp nog steeds maar een klein, onbeduidend stipje in het beeld is. Je hebt meer bereik nodig.

Natuurlijk is de eerste neiging om online te zoeken naar een speciale 300mm of 400mm telelens. En dan volgt de sticker shock. Grote lenzen betekenen veel geld, om nog maar te zwijgen van een serieus zware cameratas die je schouders aan het eind van de dag doet pijnigen. Maar er is een slimme oplossing die fotografen al decennia gebruiken: de teleconverter.

Wat is precies een Teleconverter?

Een teleconverter is simpel gezegd een klein buisje met vergrotende optiek dat direct tussen je camerabehuizing en je lens wordt gemonteerd. Zie het als een speciale vergrootglas voor je sensor of filmvlak. De enige taak is om je bestaande brandpuntsafstand te vermenigvuldigen.

Je vindt ze meestal in twee standaard varianten: 1,4x en 2x. Een 1,4x converter vermenigvuldigt je brandpuntsafstand met 1,4, terwijl een 2x converter deze verdubbelt. Dus als je een 2x converter achter een standaard 200mm lens zet, heb je direct een 400mm lensopstelling. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn, toch? Fotografie draait echter om natuurkunde, en natuurkunde vraagt om een compromis. Laten we precies bekijken wat er gebeurt als je zo’n klein magisch buisje aan je uitrusting toevoegt.

De Gouden Regel van Lichtverlies

Hier is de realiteit: je kunt een beeld niet vergroten zonder onderweg wat licht te verliezen. Wanneer een teleconverter het optische beeld over een groter gebied spreidt om het midden van het frame te vergroten, daalt de lichtconcentratie.

Gebruik je een 1,4x teleconverter, dan verlies je precies één stop licht. Gebruik je een 2x teleconverter, dan verlies je twee volledige stops. Laten we eens kijken wat dat in de praktijk betekent.

• Met een 1,4x converter: wordt een 200mm f/4 lens een 280mm f/5.6 lens.
• Met een 2x converter: wordt diezelfde 200mm f/4 lens een 400mm f/8 lens.

Twee stops licht verliezen is best een groot verschil. Als je buiten schiet op een heldere, zonnige middag, is een maximale opening van f/8 prima. Maar als je fotografeert bij schemering, diep in de schaduw van het bos, of met een langzamere film zoals ISO 100, betekent het verliezen van twee stops dat je sluitertijd flink omlaag moet om te compenseren. Dat vergroot de kans op bewegingsonscherpte, vooral omdat je nu werkt met een extra lange brandpuntsafstand waarbij cameratrilling wordt versterkt. Je wilt dan zeker tegen een boom leunen, een monopod gebruiken, of je digitale ISO iets verhogen om scherpte te behouden.

Wat Gebeurt er met Autofocus?

Als je vooral met moderne apparatuur of laat-film-tijdperk autofocuslenzen werkt, moet je goed letten op dat lichtverlies waar we het net over hadden. Autofocussensoren van camera’s hebben een bepaalde hoeveelheid licht nodig om goed te functioneren. Historisch gezien geven veel oudere digitale en filmcamera autofocus systemen het op als de maximale opening onder f/5.6 komt.

Zet je een 2x converter op een f/4 tot f/5.6 variabele zoomlens, dan kan je maximale opening aan het lange eind plotseling f/11 zijn. Je zoeker wordt erg donker en je autofocus zal waarschijnlijk gaan “zoeken” zonder ooit op het onderwerp te focussen, of hij geeft het gewoon helemaal op.

Daarom geef ik zelf de voorkeur aan converters bij oudere, volledig mechanische systemen. Zo’n prachtig ontworpen, volledig metalen handmatige lens uit de jaren 70 of 80 en daar een teleconverter op zetten voelt zo bevredigend. Omdat je zelf aan de scherpstelring draait, hoef je je geen zorgen te maken dat de autofocusmotor ermee stopt. Je kijkt gewoon door de zoeker, stelt je scherpstelplaat bij en maakt de foto. Het is een fantastische, ongelooflijk betaalbare manier om bijvoorbeeld amateur-astrofotografie of vogelen te proberen zonder een maand huur uit te geven aan een supertele prime.

Beeldkwaliteit: Vergroot het ook rommel?

Laten we het over het glas zelf hebben. Een teleconverter snijdt in feite in het midden van de beeldcirkel van je lens en strekt dat uit om je film- of sensorvlak te vullen. Dit betekent dat alles wordt vergroot. Het goede nieuws is dat lenzen meestal het scherpst zijn in het midden. Het slechte nieuws is dat het ook de optische imperfecties van je lens vergroot.

Zet je een teleconverter op een ongelooflijk scherpe prime lens, dan krijg je waarschijnlijk heel goede, bruikbare resultaten. Er kan een lichte daling in contrast zijn, maar niets wat een beetje nabewerking of donkere kamer technieken niet kan oplossen. Maar zet je een goedkope teleconverter op een zachte, budgetzoomlens die al worstelt met chromatische aberratie (die lelijke paarse en groene randen langs hoogcontrast randen), dan zal de converter die gebreken alleen maar versterken. De gouden regel hier is simpel: slecht glas vermenigvuldigd met twee is echt slecht glas.

Als je rondkijkt, zie je dat oudere vintage converters vaak in “4-element” of “7-element” ontwerpen komen. De 4-elementen zijn ontzettend goedkoop en klein, maar resulteren meestal in zachtere randen. Als je een vintage 7-element converter kunt vinden, pak die dan. De extra optische elementen corrigeren aberraties en houden het beeld zo scherp mogelijk van hoek tot hoek.

Let op Fysieke Compatibiliteit

Voordat je een converter op je favoriete lens draait, moet je de fysieke ruimte controleren. Om maximale optische kwaliteit te bereiken, hebben hoogwaardige 1,4x converters vaak een voorste glaselement dat naar buiten bol staat en voorbij de metalen lensvatting uitsteekt. Dit betekent dat het fysiek in de achterkant van de lens duikt waarop je het monteert.

Als je lens een achterste glaselement heeft dat vlak met de vatting zit, zal een uitstekende teleconverter er absoluut tegenaan botsen, je glas krassen en je dag verpesten. Controleer altijd of een lens fysiek compatibel is voordat je monteert. De meeste standaard 2x converters hebben dit uitstekende element niet en zijn veiliger te gebruiken op een breder scala aan lenzen, maar het kan nooit kwaad om de ruimte handmatig te controleren.

Het Oordeel: Zijn Ze het Waard?

Eerlijk? Ja. Ik vind dat elke fotograaf er wel één in zijn tas moet hebben. Ze nemen minder ruimte in dan een frisdrankblikje, wegen praktisch niets en kunnen een foto redden als de onderwerpen gewoon niet dichterbij komen.

Ze zijn geen perfecte vervanging voor een enorme, speciale teleprime lens. Een echte 400mm f/2.8 lens presteert altijd beter dan een 200mm lens met een 2x converter op elk vlak—behalve gewicht, prijs en gemak.

Als je hiermee wilt experimenteren zonder veel uit te geven, is er een hele wereld aan tweedehands apparatuur die wacht op een nieuw leven. Vintage teleconverters bekijken is eerlijk gezegd een van mijn favoriete manieren om wat extra bereik uit een basisuitrusting te halen. Je vindt vaak uitstekende spullen van merken als Vivitar, Kenko of echte camerafabrikanten voor een prikkie.

Als je het water wilt testen en een vermenigvuldiger voor je huidige setup wilt scoren, is een snelle zoekopdracht naar een teleconverter in onze snelle zoekfunctie de beste plek om te beginnen. Ik raad altijd aan om te checken welke cameravatting je nu gebruikt (zoals Nikon F, Canon FD of Pentax K) en een bijpassende converter te kiezen. Combineer het met een stevige statief, zet je diafragma open en maak je klaar om die verre onderwerpen zo dichtbij te halen dat ze bijna op schoot zitten.