Als je net als ik was toen ik voor het eerst een oudere 35mm camera oppakte, dacht je waarschijnlijk dat lensflares fouten waren. Ik bracht vroeger een gênant lange tijd door met mijn lichaam in vreemde hoeken te wringen om mijn lens tegen de zon te beschermen, wanhopig op zoek naar die ultra-scherpe, hoogcontrast look die ik in tijdschriften zag. Ik beschouwde ongewenst licht als de absolute vijand.

Toen maakte J.J. Abrams ze beroemd eind jaren 2000, en ineens waren ze overal. Maar los van de cinematische sci-fi look begon ik te merken hoe veel van mijn favoriete filmfotografen lensflares op een prachtige, subtiele manier gebruikten. Een klein streepje amberkleurig licht dat door een portret snijdt, of een warme, wazige gloed over een landschap bij zonsondergang. Toen ik eindelijk een rolletje film terugkreeg waarop ik per ongeluk de zon op mijn voorste lenselement had laten schijnen, was het resultaat geen verpeste foto. Het was de beste foto van de hele rol. Het had gevoel. Het had sfeer.

Sindsdien ben ik officieel verslaafd. Laten we precies uitzoeken wat lensflares zijn, waarom je keuze van cameramateriaal ertoe doet, en hoe je ze bewust kunt gebruiken in plaats van per ongeluk.

De wetenschap (vereenvoudigd) achter de gloed

In de kern is een lensflare gewoon niet-beeldvormend licht dat binnenin je lens verstrooit. Je cameralens is niet één massief stuk glas. Het bestaat uit meerdere gebogen glazen elementen, gerangschikt in specifieke groepen. Wanneer je je camera richt op een felle lichtbron—meestal de zon, maar ook straatlantaarns en concertlasers doen dit—komt dat licht de lensbuis binnen.

Idealiter gaat het licht recht door al die glazen elementen heen en raakt perfect je filmvlak of digitale sensor. Maar soms, als het licht onder een scherpe hoek binnenkomt, kaatst het af op de randen van de glazen elementen, reflecteert het op de interne metalen buis en verstrooit het. Deze verstrooiing veroorzaakt de prachtige, chaotische artefacten die we lensflares noemen.

Veilingflare versus ghosting

Voordat we gaan fotograferen, is het handig om te weten dat er twee hoofdtypen flare zijn, en die zien er totaal verschillend uit.

Veilingflare: Dit gebeurt wanneer het ongewenste licht wild over het hele beeld verstrooit. Het wast als het ware je schaduwen uit en verlaagt het algehele contrast van je foto. Als je ooit een foto hebt gemaakt tegen een fel raam en merkte dat je onderwerp wat vervaagd, wazig of badend in een melkachtige gloed lijkt, dan is dat veilingflare. Het is geweldig om een zachte, romantische of nostalgische sfeer te creëren.

Ghosting: Dit zijn de duidelijke, geometrische vormen die je in een lijn over een afbeelding ziet lopen. Die kleine gloeiende bolletjes, vijfhoeken of zeshoeken? Dat zijn eigenlijk reflecties van de diafragmabladen van je lens! Als je lens zes rechte diafragmabladen heeft, zien je ghosts eruit als gloeiende kleine zeshoeken. Ghosting geeft foto’s een heel dynamisch, rauw en tastbaar gevoel.

Waarom vintage lenzen het beter doen

Hier is een leuk weetje: moderne camerafabrikanten besteden miljoenen dollars aan onderzoek en ontwikkeling om lensflares te elimineren. De hedendaagse high-end digitale lenzen zijn bedekt met geavanceerde, meerlaagse nanocoatings die interne reflecties specifiek tegengaan. Ze zijn ongelooflijk scherp en klinisch perfect, maar eerlijk? Dat maakt ze een beetje saai.

Dit is precies waarom zoveel digitale en analoge fotografen vintage glas op hun camera’s monteren. In de jaren 60, 70 en zelfs in de jaren 80 waren lenscoatings veel eenvoudiger. Veel oudere lenzen zijn enkel gecoat of helemaal ongecoat. Zonder die zware chemische lagen die het licht tegenhouden, flaren vintage lenzen bijna moeiteloos. Sovjetlenzen zoals de legendarische Helios 44-2, of klassieke Japanse glas zoals de vroege Pentax Takumars en Canon FDs, produceren absoluut wilde, kleurrijke en onvoorspelbare flares. Het glas reageert letterlijk op het licht op manieren waarop een moderne, chirurgisch perfecte lens weigert te doen.

Hoe je het licht kunt benutten

Oké, je weet nu wat het is, en je weet dat oud glas het geheime ingrediënt is. Hoe krijg je nu echt goede resultaten zonder jezelf te verblinden door de zoeker?

• Schiet tegen het licht in (tegenlicht): De meest basale regel om een flare te krijgen is je lichtbron voor de camera te plaatsen, niet erachter. Zet je onderwerp tussen jou en de zon in. Dit geeft ze een prachtige randverlichting op hun haar en schouders, terwijl het ongewenste stralen aanmoedigt om op de voorkant van je lens te vallen.
• Speel het verstoppertje: De beste flares ontstaan zelden als de zon precies in het midden van je kader staat. Probeer de zon net buiten de rand van je compositie te plaatsen, of laat hem door de bladeren van een boom schijnen, of blokkeer hem gedeeltelijk met het hoofd van je onderwerp. Terwijl het licht om een object heen wikkelt, zie je de flare dansen door je zoeker. Door je camera een fractie van een centimeter te verplaatsen, kan de vorm en kleur van de lichtstreep volledig veranderen.
• Beheers het met je diafragma: Je f-stop verandert de persoonlijkheid van een flare volledig. Als je open schiet (zoals f/1.8 of f/2), krijg je enorme, zachte lichtvlekken en een zware veilingflare. Het is heel dromerig. Maar als je je lens dichtzet tot f/8 of f/11, wordt dat verstrooide licht gefocust. Veilingflare verdwijnt en in plaats daarvan krijg je scherpe, gedefinieerde geometrische ghosts en briljante, stervormige stralen die direct van de zon komen.
• Wacht op het gouden uur: Flare vastleggen rond het middaguur is lastig omdat de zon recht boven je staat, wat betekent dat je recht omhoog in de lucht moet schieten om hem te krijgen. Wanneer de zon natuurlijk laag aan de horizon staat—tijdens zonsopgang of zonsondergang—stroomt het licht vanzelf recht in je lensbuis. Bovendien is het licht warmer, waardoor je flares een prachtige amber- of roze tint krijgen in plaats van hard wit.

Wanneer een flare de sfeer verpest

Kijk, hoe graag ik ook een goede ongewenste lichtstraal zie, er zijn momenten dat het een foto volledig verpest. Als je een gedetailleerd landschap of een documentaire-achtige straatfoto maakt, kan een enorme daling in contrast door veilingflare je foto modderig en slecht belicht laten lijken in plaats van artistiek.

De makkelijkste manier om een ongewenste flare op het moment te doden is gewoon je hand gebruiken. Houd je niet-schietende hand boven of naast de lens, zodat je een schaduw werpt over het voorste lenselement. Kijk door je zoeker en je zult meteen zien dat het contrast terugkomt in het beeld. Let er wel op dat je knokkels niet in het frame komen.

Als je liever een minder hands-on aanpak hebt, kun je ook vintage apparatuur zoeken die bij je stijl past. Als je wilt beginnen met experimenteren met prachtige, onvoorspelbare lichtlekken en wazige ghosting, kun je bij Old Cams by Jens zoeken naar enkele geweldige handmatige focuslenzen om een eigenzinnig vintage stuk met oudere coatings te vinden. Aan de andere kant, als je met vintage gear schiet maar die ongewenste stralen wilt temmen en je contrast hoog wilt houden, kun je altijd een lenskap aanschaffen om de zon mechanisch te blokkeren.

Uiteindelijk gaat het leren gebruiken van lensflares over het omarmen van imperfecties. In een tijdperk waarin telefooncamera’s automatisch elke lichtfout weg-HDR’en om ons identieke, vlakke beelden te geven, voelt het laten overlopen van licht, rauw en onbewerkt over je film of sensor, een beetje rebels. Dus de volgende keer dat de zon laag staat, pak je camera niet meteen in. Richt hem recht in het licht, verschuif je hoek en kijk welke magie het glas jou teruggeeft.