Als je ooit tijd hebt besteed aan het bekijken van portretfotografie online, ken je dat gevoel precies. Je scrolt door je feed en plotseling stopt een foto je midden in je beweging. Het onderwerp lijkt bijna driedimensionaal, springt moeiteloos naar voren uit een achtergrond die is vervaagd tot zachte, romige kleuren. De overgang van scherp naar onscherp is ongelooflijk subtiel. Je checkt het onderschrift: Mamiya RB67, of misschien een Hasselblad, geschoten op Portra 400 of Ilford HP5. Natuurlijk. Het is die beruchte medium formaat magie.

Maar wanneer je je vertrouwde 35mm spiegelreflex pakt, dezelfde filmrol laadt en een portret van je vriend maakt, ziet het er gewoon niet hetzelfde uit. Het is korrelig, de achtergrond valt niet zo drastisch weg en het onderwerp heeft niet dat kenmerkende, van-de-pagina-afspringende gevoel.

Dit brengt een van de meest besproken vragen in de analoge fotografie naar voren: bestaat het “medium formaat uiterlijk” echt, of is het gewoon elitaire hype? En nog belangrijker, moet je echt 120 film gebruiken om een prachtig portret te maken?

De natuurkunde achter de magie

Oké, laten we eerst het nerdy gedeelte behandelen. Wanneer fotografen het hebben over het medium formaat uiterlijk, bedoelen ze niet alleen een vage artistieke sfeer. Er is echte natuurkunde die verklaart waarom een 6x7 negatief er totaal anders uitziet dan een standaard 35mm negatief.

Het komt neer op de relatie tussen de fysieke grootte van de film, de brandpuntsafstand van de lens en je afstand tot het onderwerp. Stel dat je een klassieke 35mm setup gebruikt met een 50mm lens. Om een mooi portret van hoofd en schouders te maken, sta je misschien zo’n anderhalve meter van je onderwerp af. Dezelfde compositie op een 6x6 medium formaat camera vereist een 80mm lens.

Hier gebeurt de magie: een 50mm lens op een 35mm camera en een 80mm lens op een 6x6 camera geven ongeveer hetzelfde beeldveld. Maar een 80mm lens is nog steeds mechanisch een 80mm lens. Die heeft van nature een kleinere scherptediepte en comprimeert de achtergrond meer dan een 50mm lens. Zo krijg je de comfortabele, vervormingsvrije compositie van een normaal beeldveld, gecombineerd met de intense achtergrondonscherpte en compressie die normaal gesproken voor telelenzen op 35mm camera’s is weggelegd.

Dat is de kern van het medium formaat uiterlijk. Je verbeeldt het je niet. Door je te dwingen langere brandpuntsafstanden te gebruiken voor standaard composities, zorgen grotere filmformaten van nature voor een betere scheiding van het onderwerp.

Soepel verloop en verdwijnend korrel

Naast de scherptediepte is er ook de enorme grootte van het negatief om rekening mee te houden. Een standaard 6x7 medium formaat negatief is meer dan vier keer zo groot als een 35mm kader. Wanneer je een portret maakt op 120 film, leg je een enorme hoeveelheid detail en lichtinformatie vast.

Wanneer je zowel een 35mm negatief als een medium formaat negatief scant en ze op exact dezelfde grootte op je scherm bekijkt of aan de muur hangt, moet het 35mm kader veel meer worden vergroot. Dit vergroot de filmkorrel, die zich kan ophopen in de schaduwen en de overgangen tussen hooglichten en schaduwen wat abrupter kan laten lijken.

Bij 120 film hoeft het negatief nauwelijks vergroot te worden voor standaard weergave. De korrelstructuur is ongelooflijk fijn, bijna onzichtbaar afhankelijk van de filmsoort die je gebruikt. De manier waarop het licht van een jukbeen in de schaduw overloopt op medium formaat is boterzacht. Het is enorm flatterend voor huidtinten, waardoor je onderwerpen er elegant en tijdloos uitzien zonder dat het overgescherpt of onnatuurlijk aanvoelt.

De intimiteit van 35mm portretten

Dus, als je dat allemaal in overweging neemt, denk je misschien dat het tijd is om je 35mm camera weg te gooien en je huis te herfinancieren voor een medium formaat setup. Doe dat niet. Hoewel grotere filmformaten duidelijke technische voordelen hebben, heeft 35mm een heel andere soort magie die misschien net zo krachtig is voor portretfotografie.

Medium formaat camera’s zijn groot. Ze zijn zwaar, log en traag. Als je met een bovenzoeker op een twin-lens reflex (TLR) of een enorme studio spiegelreflex werkt, is het beeld links-rechts omgekeerd. Componeren en scherpstellen kost tijd en concentratie. Dit vertraagt je, wat geweldig is voor doordachte, geposeerde kunst. Maar het verandert de dynamiek tussen jou en je onderwerp volledig.

Wanneer je een enorme brok metaal en glas op iemand richt, verstijft diegene. Ze poseren. Ze geven je hun “camera-gezicht.”

Een 35mm camera daarentegen is een verlengstuk van je oog. Het is snel, reactief en intiem. Je kunt een lachende vriend bijhouden, het exacte moment vastleggen waarop de wind hun haar over hun gezicht blaast, of een micro-expressie vangen die binnen een halve seconde verdwijnt. Een portret gaat niet alleen over zachte achtergronden; het gaat erom een stukje van iemands ziel vast te leggen. Soms is de korrelige, snelle, rauwe aard van 35mm precies wat je nodig hebt om de barrière tussen lens en onderwerp te doorbreken.

En laten we het over kosten hebben. Een rolletje van 36 opnames betekent dat je kunt experimenteren. Je kunt een gekke hoek proberen, je onderwerp laten bewegen, of je belichtingen bracketen zonder na te denken over hoeveel euro je net aan één klik hebt uitgegeven. Medium formaat geeft je maar 10 tot 15 opnames per rolletje. De druk om elke opname perfect te maken kan soms de spontane vreugde van fotograferen onderdrukken.

Het uiterlijk nabootsen op 35mm

Als je houdt van het gemak van 35mm maar wanhopig dat romige, diep gescheiden uiterlijk wilt, hoef je niet per se over te stappen op 120. Je moet alleen investeren in goede lenzen.

Om de achtergrondcompressie en geringe scherptediepte van medium formaat na te bootsen, laat je je 50mm en 35mm lenzen thuis. Probeer wat afstand te nemen en gebruik een snelle korte telelens, zoals een 85mm f/1.8 of een 105mm f/2.5. Door een langere brandpuntsafstand te gebruiken en open te diafragmeren, comprimeer je de achtergrond en isoleer je je onderwerp volledig, waardoor je die felbegeerde 3D-pop simuleert terwijl je toch geniet van de snelheid van een kleinere camera.

Het eindoordeel

Bestaat het medium formaat uiterlijk echt? Ja. Absoluut. Je kunt de natuurkunde niet omzeilen, en de ongeëvenaarde zachtheid, het tonale bereik en de geringe scherptediepte die een groot negatief biedt, zijn duidelijk en prachtig.

Maar betekent dat dat het de enige manier is om een goed portret te maken? Helemaal niet. Sommige van de meest iconische, emotioneel krachtige portretten in de geschiedenis zijn gemaakt op korrelige 35mm film. Het beste formaat voor portretten is niet het formaat met het grootste negatief; het is het formaat dat jou helpt contact te maken met je onderwerp en hun verhaal te vertellen zoals jij dat wilt.

Als je klaar bent om te zien waar de hype over gaat, zal het oppakken van een camera met een groter formaat je manier van fotograferen zeker veranderen. Je kunt enkele geweldige medium formaat setups bekijken door te zoeken naar een Mamiya camera of andere zwaargewichten in de winkel te bekijken. Aan de andere kant, als je je 35mm kit tot het uiterste wilt drijven voor portretten, probeer dan je lenzen te upgraden. Een snelle prime kan alles veranderen, dus kijk eens rond voor een betrouwbare 50mm f1.4 lens om die achtergronden perfect te laten smelten tijdens je volgende weekendshoot.