Dus, je bent uitgegroeid boven je standaard 50mm lens. Je hebt honderden foto’s gemaakt, je bent blij met de resultaten, maar je merkt dat wanneer je een echt strakke, professioneel ogende portretfoto wilt, te dicht bij je onderwerp komen met een vijftig millimeter de kenmerken iets kan vervormen. Neuzen lijken wat groter, oren lijken achter het hoofd te verdwijnen, en de achtergrond is niet zo zacht als je in tijdschriften ziet. Je hebt een speciale portretlens nodig.

Als je net als ik bent toen ik begon met het samenstellen van mijn vintage camerakit, dan heb je het waarschijnlijk snel teruggebracht tot de twee onbetwiste zwaargewichten in de portretwereld: de 85mm en de 105mm. Beide zijn legendarisch. Beide hebben enkele van de beroemdste portretten uit de geschiedenis voortgebracht. Maar als je maar budget of ruimte in je cameratas hebt voor één lens, welke brandpuntsafstand verdient dan echt je zuurverdiende geld?

De afgelopen jaren heb ik veel gefotografeerd met beide brandpuntsafstanden, voornamelijk met vintage handmatige lenzen aangepast op mijn digitale systeemcamera zonder spiegel, en ook op een paar betrouwbare oude 35mm film SLR’s. De waarheid is dat geen van beide objectief “beter” is in elke situatie. Maar ze voelen heel verschillend aan in gebruik. Laten we precies bekijken wat elke brandpuntsafstand zo bijzonder maakt, en uitzoeken welke het beste bij jouw stijl past.

De 85mm: De Gouden Standaard van Portretfotografie

Als iemand “portretlens” zegt, is 85mm meestal het eerste getal dat bij een fotograaf opkomt. Het is ongelooflijk populair, en dat is niet zonder reden. De 85mm is wat ik graag de Goudlokje-brandpuntsafstand voor menselijke onderwerpen noem. Het biedt net genoeg bereik om het gezicht te flatteren zonder het helemaal plat te maken, en het zorgt voor een mooie scheiding van de achtergrond.

Het grootste voordeel van de 85mm is je werkafstand. Werkafstand is precies wat het klinkt: de fysieke afstand tussen jou en de persoon die je fotografeert. Met een 85mm kun je een strak portret van hoofd en schouders maken terwijl je misschien vijf of zes voet (ongeveer anderhalve tot twee meter) afstand houdt. Je bent dichtbij genoeg om aanwijzingen te geven met een normale spreekstem. Je kunt praten, grapjes maken en een echte menselijke connectie met je onderwerp behouden. Deze intimiteit vertaalt zich direct in betere gezichtsuitdrukkingen en meer ontspannen portretten.

Het is ook erg praktisch binnenshuis. Tenzij je toegang hebt tot een enorme commerciële studio, kan fotograferen in een normale woonkamer, slaapkamer of kleine thuisstudio krap aanvoelen. Een 85mm geeft je meestal net genoeg ruimte om tegen een muur te staan en toch een fantastische portretfoto van half lichaam te maken. Probeer je dat met een langere lens, dan wens je bijna dat je een gat in de muur kon slaan.

De 105mm: De Ultieme Flatteraar

Als de 85mm de veelzijdige krachtpatser is, is de 105mm de specialist die de magie brengt. Historisch gezien werd de 105mm (samen met de zeer vergelijkbare 135mm) door veel mode- en editorialfotografen geprefereerd. Een van de beroemdste portretten van de 20e eeuw, het “Afghan Girl” gemaakt door Steve McCurry voor National Geographic, is geschoten met een Nikon 105mm f/2.5. Zodra je een goede 105mm gebruikt, begrijp je meteen waarom.

De langere brandpuntsafstand zorgt voor meer optische compressie. Dit betekent dat het fysiek lijkt alsof de afstand tussen je onderwerp en de achtergrond wordt samengedrukt, waardoor alles achter je onderwerp groter en dichterbij lijkt. Maar nog belangrijker, het comprimeert de gelaatstrekken van je onderwerp op een manier die ongelooflijk flatterend is. Het maakt het gezicht slanker, houdt de verhoudingen van de neus perfect in balans, en laat de kaaklijn scherp lijken.

Achtergrondvervaging is een ander kenmerk van de 105mm. Zelfs als je met een relatief bescheiden diafragma zoals f/2.8 of f/3.5 fotografeert, smelt de lengte van de lens de achtergrond natuurlijk meteen weg. Als je buiten fotografeert in een rommelige, afleidende omgeving—zoals een druk stadspark of een volle straat—kun je met de 105mm je onderwerp volledig isoleren. De wereld achter hen lost gewoon op in een waas van zachte kleuren.

Het nadeel is echter aanzienlijk. Je werkafstand wordt veel groter. Om een portret van het hele lichaam te maken met een 105mm, moet je behoorlijk ver weg staan. Voor een portret van half lichaam heb je ook nog steeds flink wat ruimte nodig. Omdat je verder weg staat, kan communiceren met je onderwerp soms voelen alsof je commando’s moet roepen over een parkeerplaats. Het verliest een beetje van die gesprekstoon en intimiteit die de 85mm wel biedt.

Overwegingen bij Crop Sensor

Ik vind dat ik dit moet noemen omdat zoveel van ons fotograferen met crop-sensor camera’s (APS-C). Als je een vintage 85mm aanpast op een Fuji XT-serie of een Sony A6000-lijn, moet je die brandpuntsafstand met 1,5 vermenigvuldigen. Plots gedraagt je 85mm zich als een 127mm lens. Je 105mm wordt een flinke 157mm lens.

Als je op een crop sensor fotografeert, neig ik sterk naar het aanbevelen van de 85mm. Met een equivalent van ongeveer 130mm werkt het veel als een klassieke 135mm portretlens, wat geweldig is voor buitenportretten. Een 105mm op een crop sensor duwt je zo ver weg van je onderwerp dat het bijna een korte telelens voor sportfotografie wordt in plaats van een speciale portretlens.

Vergelijking van Vintage Opties: Karakter boven Perfectie

Een van de beste manieren om met deze brandpuntsafstanden te experimenteren zonder een fortuin uit te geven, is door vintage handmatige lenzen te kopen. De volledig metalen bouw voelt geweldig aan in de hand, en het mechanisch scherpstellen van een soepele, gedempte lensbuis zorgt ervoor dat je je veel meer verbonden voelt met het portret dat je maakt. Je kunt onze huidige voorraad doorzoeken om een prachtige vintage 85mm lens te vinden, of als je die magische compressie voor buiten wilt, kijk dan eens naar een klassieke 105mm lens. Hoe dan ook, het verlaten van de standaard 50mm en het verkennen van een echte portretbrandpuntsafstand zal direct de uitstraling en sfeer van je fotografie verbeteren.

Moderne autofocus 85mm en 105mm lenzen van Canon, Sony of Nikon zijn wiskundig perfect, klinisch scherp en... eerlijk gezegd soms een beetje saai. Ze kunnen zo scherp zijn dat ze elke porie en onvolkomenheid in de huid van je onderwerp benadrukken, wat betekent dat je uren in Lightroom moet besteden aan het verzachten van het beeld.

Vintage portretlenzen zijn anders. Lenzen zoals de Canon FD 85mm f/1.8, de Pentax Super Takumar 85mm, of de legendarische NIKKOR-P 105mm f/2.5 hebben een zachtere, meer organische weergave. Ze zijn scherp waar het telt—op de wimpers en de iris—maar ze hebben een zachte overgang naar de onscherpe gebieden die moderne lenzen zelden evenaren. De coatings op oudere lenzen zorgen ook vaak voor iets warmere huidtinten en meer sfeervolle lensflares bij tegenlicht tijdens het gouden uur.

Welke Moet Je Kiezen?

Eerlijk gezegd komt het allemaal neer op waar je het meest fotografeert.

• Kies de 85mm als: Je vaak binnenshuis fotografeert, je een intieme connectie met je onderwerp wilt, je op een crop-sensor camera fotografeert, of je één enkele portretlens wilt die relatief makkelijk hoofd-, half- en hele lichaam portretten aankan.
• Kies de 105mm als: Je vooral buiten fotografeert waar ruimte geen beperking is, je geobsedeerd bent door het isoleren van je onderwerp van afleidende achtergronden, je strikt full-frame of 35mm film gebruikt, en je focus ligt op strakke, zeer flatterende hoofd- en bovenlichaam portretten.

Persoonlijk, als ik gedwongen word om er maar één te kiezen om mee te werken, is het de 85mm. Die is gewoon veelzijdiger. Maar op dagen dat ik weet dat ik buiten fotografeer en ik mijn onderwerp er als een absolute filmster uit wil laten zien, gaat de 105mm uit de tas.

Begin je zoektocht naar de perfecte portretlens

Als je klaar bent om te experimenteren met deze brandpuntsafstanden, raad ik je sterk aan om oudere handmatige lenzen te bekijken. De volledig metalen bouw voelt geweldig aan in de hand, en het mechanisch scherpstellen van een soepele, gedempte lensbuis zorgt ervoor dat je je veel meer verbonden voelt met het portret dat je maakt. Je kunt onze huidige voorraad doorzoeken om een prachtige vintage 85mm lens te vinden, of als je die magische compressie voor buiten wilt, kijk dan eens naar een klassieke 105mm lens. Hoe dan ook, het verlaten van de standaard 50mm en het verkennen van een echte portretbrandpuntsafstand zal direct de uitstraling en sfeer van je fotografie verbeteren.