Ik herinner me nog goed de eerste keer dat ik een twin lens reflex-camera meenam naar een portretsessie. Tot dat moment had ik vooral gefotografeerd met mijn vertrouwde 35mm spiegelreflexcamera en een digitale systeemcamera zonder spiegel. Ik was gewend aan de routine: de camera tegen mijn oog houden, mijn gezicht achter de body verbergen en klikken terwijl ik aanwijzingen gaf aan de persoon voor me.

Toen kocht ik een versleten twin lens reflex (of TLR in het kort) en besloot die uit te proberen bij een vriend. De sfeer van de fotoshoot veranderde meteen. Alles voelde langzamer, bewuster en verrassend intiem. Toen ik de film terugkreeg van het lab, hadden de portretten een totaal andere energie. Het waren niet zomaar foto’s van mijn vriend; het waren momenten die we echt samen hadden gedeeld.

Als je nog nooit met een TLR hebt gefotografeerd, zie je ze misschien als die grappige, ouderwetse dozen met twee gestapelde lenzen die er leuk uitzien op een boekenplank. Maar voor portretfotografie zijn ze echt magisch. Hier is waarom ik denk dat het maken van portretten met een twin lens reflex-camera een ervaring is die elke fotograaf zou moeten proberen.

Je stopt met je verstoppen achter de camera

Dit is eerlijk gezegd de grootste verandering. Denk eens na over hoe je meestal een foto maakt: je houdt een grote metalen of plastic blok voor je gezicht. Je bedekt je ogen. Voor de persoon die je fotografeert, word je letterlijk een cycloop. Het kan intimiderend aanvoelen, vooral voor mensen die het al ongemakkelijk vinden om gefotografeerd te worden.

Met een TLR fotografeer je via een zoeker op heuphoogte. Je houdt de camera bij je buik of borst en kijkt naar beneden in de bovenkant van de camera om je compositie te bepalen. Omdat de camera daar beneden is, is je gezicht volledig zichtbaar. Je kunt echt oogcontact maken met je onderwerp terwijl je met hem praat. Je kijkt naar beneden om scherp te stellen en kijkt dan weer recht in hun ogen voordat je de sluiter indrukt.

De camera verandert van een barrière tussen jou en het onderwerp in een gedeeld object dat tussen jullie in staat. Mensen laten hun verdediging vanzelf zakken. Ze ontspannen hun schouders. De expressies die je vastlegt zijn daardoor veel oprechter en ongedwongen, simpelweg omdat je ze behandelt als een mens in plaats van als een doelwit.

De magie van het matte glas

Voor het eerst door een twin lens reflex-camera kijken verpest normale zoekers voor je. In plaats van te turen door een klein donker kijkgaatje, kijk je naar een schitterend stuk mat glas dat werkt als een klein gloeiend televisiescherm. Je onderwerp scherp zien worden op zo’n stuk glas is echt betoverend.

Omdat je twee lenzen hebt—de bovenste om door te kijken en de onderste om daadwerkelijk de foto te maken—valt het beeld in de zoeker nooit weg als je de foto maakt. Je ziet precies wat er gebeurt, de hele tijd. Er zit wel een leercurve aan. Het beeld op het kijkglas is links-rechts omgekeerd. Als je onderwerp naar links beweegt, lijkt het op het glas naar rechts te bewegen. Dat is in het begin behoorlijk verwarrend, maar zodra je doorhebt dat je de camera de andere kant op moet bewegen dan je denkt, gaat het vanzelf.

Het 6x6 vierkante formaat verandert alles

De meeste camera’s dwingen je meteen een keuze te maken: fotograferen we horizontaal of verticaal? Met een standaard TLR die 120 middenformaatfilm gebruikt, hoef je die keuze niet te maken. De negatieven zijn 6x6 centimeter, perfect vierkant.

Fotograferen in vierkant formaat dwingt je anders te composeren. Je kunt niet op dezelfde manier vertrouwen op de gebruikelijke regel van derden zoals bij een rechthoekig kader. In plaats daarvan zien composities met het onderwerp precies in het midden er ongelooflijk krachtig uit. Portretten in 6x6 hebben een heel klassieke, bijna sculpturale uitstraling. Het dwingt je om beter te letten op de negatieve ruimte rond het hoofd en de schouders van je onderwerp. Elke foto voelt natuurlijk een beetje als een albumhoes.

Middenformaat weergave en scherptediepte

De fysieke grootte van de film doet ertoe. Een 6x6 middenformaatnegatief is enorm vergeleken met een standaard 35mm negatief. Omdat de film zo groot is, is de hoeveelheid detail, toonbereik en soepelheid die je uit de scan of afdruk haalt adembenemend.

Als je zwart-witfilm gebruikt met een TLR, is de overgang van schaduwen naar hooglichten ongelooflijk vloeiend. Huidtinten zien er rijk en levensecht uit. Naast de resolutie is er ook de scherptediepte. Een standaardlens op een TLR is meestal een 75mm of 80mm. Zelfs bij relatief bescheiden diafragma’s zoals f/3.5 of f/4 smelt de achtergrond mooi weg zonder het onderwerp volledig te isoleren van de omgeving. Het creëert een driedimensionale uitstraling die heel moeilijk na te bootsen is met digitale sensoren of kleinere filmformaten.

Langzamer werken haalt het beste in mensen naar boven

Als je met een twin lens reflex fotografeert, heb je meestal maar 12 opnames per rol 120-film. Je moet het licht handmatig meten, de sluitertijd en het diafragma instellen, de film opwinden, de loep uitklappen om scherp te stellen en dan pas de foto maken. Het is een heel tastbaar, volledig mechanisch proces.

Je kunt het niet haasten, en je onderwerp merkt dat. Als je digitaal of met een geautomatiseerde 35mm-camera werkt, veranderen mensen vaak elke seconde van pose omdat ze de snelle klikjes horen. Met een TLR horen ze het stille, bevredigende snick van de bladsluiter en zien ze hoe je handmatig de film naar het volgende frame draait. Het langzame tempo geeft aan dat dit een bewust proces is. Ze blijven stilzitten. Ze komen tot rust. Het langzame ritme van de camera dwingt iedereen om even adem te halen, en die stille geduldigheid straalt door in de uiteindelijke portretten.

Klaar om het zelf te proberen?

Als je van portretfotografie houdt en uit een creatieve sleur wilt komen, kan ik het niet genoeg aanraden om een TLR op te pakken. Je hoeft ook niet meteen duizenden euro’s uit te geven. Hoewel Rolleiflexen de beroemde industriestandaard zijn, zijn er geweldige camera’s die prachtige portretten maken zonder het hoge prijskaartje. Kijk eens naar Yashica Mats, Minolta Autocords, Mamiya C-series camera’s of de fantastische lijn Rolleicords.

• Bekijk het huidige aanbod van deze geweldige camera’s door een snelle zoekopdracht voor twin lens reflex-modellen te doen bij Old Cams by Jens.
• TLR’s hebben meestal geen ingebouwde elektronica, dus ik raad sterk aan om een betrouwbare externe lichtmeter te kopen om je belichting perfect te krijgen. Je kunt hier gemakkelijk een vintage lichtmeter vinden om je hele setup tijdperk-accuraat te houden.
• Aangezien TLR’s geen standaard nekogen gebruiken, zorg er ook voor dat je zoekt naar een stevige vintage camerariem met schaarclips of krokodillenclips om je nieuwe metgezel op heuphoogte comfortabel te dragen.

Fotograferen met een twin lens reflex vergt wat oefening, veel geduld en de bereidheid om naar beneden te kijken in plaats van recht vooruit. Maar op het moment dat je die eerste rol perfect vierkante, prachtig belichte portretten uit je ontwikkeltank haalt, begrijp je meteen waarom deze camera’s zo geliefd zijn. Pak een rol 120-film, zoek een vriend en ga het zelf ervaren.