Jeśli spędziłeś więcej niż pięć minut, przeglądając filmy o fotografii w internecie, prawdopodobnie słyszałeś hype na temat vintage szkła z czasów Związku Radzieckiego. Nagle wszyscy mówią o „wirującym bokeh” i obiektywach pełnych charakteru, które sprawiają, że cyfrowe zdjęcia wyglądają jak ujęcia z planu filmowego z lat 70. I szczerze mówiąc, to nie tylko hype. Założenie vintage metalowo-szklanego obiektywu na sterylne, nowoczesne cyfrowe body to jeden z moich ulubionych sposobów fotografowania. Zmusza cię do zwolnienia tempa, przekręcenia fizycznego pierścienia przysłony i całkowitego przemyślenia sposobu ustawiania ostrości.

Ale jest haczyk. Jeśli kiedykolwiek kupiłeś tani obiektyw Helios na aukcji, z entuzjazmem zaadaptowałeś go do swojego bezlusterkowca i zrobiłeś zdjęcie, które wyglądało, jakby zostało zrobione przez słoik wazeliny, nie jesteś sam. Te obiektywy są słynne ze swojej osobliwości. Pochodzą z zupełnie innej ery produkcji, mocno opartej na skradzionych podczas II wojny światowej formułach optycznych Carl Zeiss, masowo produkowanych w ogromnych fabrykach o różnym poziomie kontroli jakości.

Więc jak uzyskać ten vintage, filmowy klimat, nie rezygnując z ostrości, która czyni twój nowoczesny aparat świetnym? Naprawienie problemu miękkości i uzyskanie ostrych, pięknych zdjęć z radzieckich obiektywów jest całkowicie możliwe, gdy zrozumiesz, jak je adaptować i prawidłowo fotografować. Rozłóżmy to na czynniki pierwsze.

Demistyfikacja mocowań: M42, M39 i inne

Pierwszą przeszkodą jest faktyczne zamontowanie obiektywu na aparacie. Na szczęście, ponieważ nowoczesne aparaty bezlusterkowe mają bardzo krótką odległość od mocowania do matrycy (flange distance), możesz do nich zaadaptować praktycznie wszystko za pomocą prostego kawałka metalu. Nie potrzebujesz drogich adapterów ze szkłem, które psują jakość obrazu. Podstawowy, tani metalowy adapter zazwyczaj wystarczy.

Oto dwa mocowania, na które najczęściej trafisz podczas poszukiwań radzieckiego szkła:

• Mocowanie śrubowe M42: To absolutny król wśród vintage mocowań obiektywów. Obiektywy takie jak słynny Helios 44-2 używają gwintu M42. Wystarczy wkręcić obiektyw w adapter, zamocować adapter na body aparatu i gotowe. Ponieważ było to standardem branżowym przez dekady, adaptery M42 są niezwykle tanie i dostępne dla Sony E, Fuji X, Canon RF, Nikon Z oraz Micro Four Thirds.
• Mocowanie śrubowe M39 (L39): Szeroko stosowane w starszych aparatach dalmierzowych (takich jak linie Zorki i FED, które były kopiami Leica). Obiektywy takie jak popularny Jupiter-8 50mm f/2 używają tego mocowania. Uważaj tutaj: istnieje mocowanie M39 dla dalmierza oraz mocowanie M39 dla lustrzanek (używane w wczesnych aparatach Zenit). Upewnij się, że twój adapter pasuje do typu obiektywu, inaczej nie będziesz mógł ustawić ostrości na nieskończoność.

Mity o vintage „miękkości” i jak uzyskać ostre zdjęcia

Wiele osób uważa, że te stare obiektywy są z natury rozmyte. To częściowo prawda, jeśli fotografujesz je na pełnej dziurze przy jasnym oknie, ale w rzeczywistości są w stanie dać bardzo ostre rezultaty. Trzeba tylko znać ich ograniczenia.

Głównym powodem, dla którego radziecki obiektyw wygląda na miękki przy najszerszej przysłonie (np. f/2), jest aberracja sferyczna. W tamtych czasach nie mieli komputerowego wspomagania projektowania obiektywów ani nowoczesnych powłok wielowarstwowych, które korygują sposób, w jaki światło pada na krawędź szkła. Fotografując na pełnej dziurze, środek może być akceptowalnie ostry, ale krawędzie zamieniają się w papkę, a obszary o wysokim kontraście świecą. Oto jak to naprawić:

Przysłona trochę do dołu: Najprostszy sposób na uzyskanie niesamowicie ostrego zdjęcia z Heliosa lub Jupitera to po prostu przestawienie pierścienia przysłony na f/2.8 lub f/4. W zasadzie odcinamy wtedy nieuporządkowane światło odbijające się na krawędziach zakrzywionego szkła. Nadal uzyskasz piękne vintage bokeh, ale rzęsy twojego modela będą faktycznie ostre.

Używaj Focus Peaking: Ponieważ są to obiektywy manualne bez styków elektronicznych, autofocus odpada. Wejdź do menu aparatu, włącz „Focus Peaking” i ustaw kolor na czerwony lub żółty. To podświetla najostrzejsze części obrazu podczas obracania pierścienia ostrości. Aby mieć pewność, że zdjęcie będzie idealnie ostre, przypisz przycisk w aparacie do „Focus Magnifier” lub „Zoom”. Powiększ 100% oko modela w elektronicznym wizjerze, ręcznie ustaw ostrość i zrób zdjęcie.

Używaj osłony przeciwsłonecznej: Serio, to największy sekret uzyskania kontrastu i ostrości ze starych obiektywów bez powłok lub z pojedynczą powłoką. Światło padające na przednią soczewkę działa jak mgła na obraz. Tania osłona przeciwsłoneczna blokuje to światło i natychmiast przywraca wyraźny mikro-kontrast.

Święta trójca radzieckich obiektywów do wypróbowania

Jeśli chcesz zacząć tę całkowicie uzależniającą przygodę, nie możesz się pomylić, zaczynając od tych trzech legend. Każdy z nich oferuje zupełnie inne wrażenia, ale wszystkie są adaptowalne i zdolne.

• Helios 44-2 (58mm f/2): Niezaprzeczalny mistrz. To klon Zeiss Biotar 58mm. To obiektyw odpowiedzialny za słynny efekt „wirującego bokeh” w tle, który pojawia się, gdy fotografujesz na pełnej dziurze z ruchliwym tłem (np. liście drzew) tuż za modelem. Przy f/2 jest lekko miękki, ale pięknie ostry przy f/2.8.
• Jupiter-8 (50mm f/2): Lekki, malutki obiektyw z mocowaniem M39, klon Zeiss Sonnar. Brakuje mu szalonego, wirującego chaosu Heliosa. Zamiast tego oferuje gładkie, kremowe, niemal malarskie tło. Wygląda absolutnie przepięknie na czarno-białych portretach.
• Industar-50-2 (50mm f/3.5): Szukasz czegoś dziwnego? Ten obiektyw M42 jest śmiesznie mały. Wygląda jak dekielek na nowoczesnym body. Ponieważ maksymalna przysłona to tylko f/3.5, jest od razu całkiem ostry i nadaje twoim cyfrowym zdjęciom mocno retro, kontrastowy wygląd przypominający starą fotografię uliczną.

Bezlusterkowce kontra lustrzanki: szybkie ostrzeżenie

Wspomniałem wcześniej, że adaptacja do bezlusterkowców (Sony, Fuji, Canon R, Nikon Z) jest bardzo prosta. Chcę dodać szybkie ostrzeżenie dla tych z was, którzy wciąż używają klasycznych lustrzanek DSLR, takich jak Canon EF czy Nikon F.

W lustrzance lustro zajmuje dużo miejsca, więc odległość do matrycy jest znacznie większa. Jeśli założysz prosty metalowy adapter na lustrzankę Nikon, aby zamocować obiektyw M42, obiektyw będzie za bardzo wysunięty do przodu. W praktyce stanie się obiektywem makro i stracisz możliwość ustawienia ostrości na odległość większą niż około 60 cm. Możesz kupić adaptery z korekcyjnym szkłem, które to naprawiają, ale tanie szkło korekcyjne całkowicie psuje jakość obrazu. Jeśli fotografujesz lustrzanką, trzymaj się obiektywów specjalnie zbudowanych do twojego mocowania lub rozważ zakup taniego używanego bezlusterkowca, jeśli naprawdę chcesz eksplorować świat vintage szkła bez kompromisów.

Gdzie ich szukać (i na co zwracać uwagę)

Podczas polowania na te obiektywy nie stresuj się zbytnio, szukając idealnej, muzealnej kopii. To wojskowej jakości kawałki mosiądzu, aluminium i szkła. Małe rysy czy trochę kurzu wewnątrz praktycznie nie wpływają na ostateczny obraz.

Jednak warto uważać na grzyb (białe pajęczynopodobne naloty wewnątrz szkła) oraz nadmiar oleju na listkach przysłony, który może powodować, że pierścienie będą klejące i trudne do obracania. Jeśli szkło wygląda na stosunkowo czyste, gdy świecisz przez nie latarką w telefonie, masz szczęście.

Jeśli wolisz kupować od kogoś, kto już sprawdził sprzęt pod kątem problemów, abyś nie musiał ryzykować na międzynarodowej aukcji, zawsze staramy się mieć na półkach niezawodne vintage szkło. Zapraszamy do przeglądania naszej kolekcji klasycznych obiektywów manualnych lub doboru kilku akcesoriów, które uzupełnią twój zestaw. Próba starych obiektywów całkowicie zmieniła moje podejście do fotografii cyfrowej i nie mogę tego procesu wystarczająco polecić. Zmusza cię do wyjścia z trybu „strzelaj i miej nadzieję” i czyni cię aktywnym uczestnikiem tworzenia obrazu. Powodzenia w fotografowaniu i ciesz się życiem z manualną ostrością!