Bądźmy szczerzy przez chwilę. Mieć dużą kamerę skierowaną prosto na twarz to z natury dziwne, nienaturalne doświadczenie. Dla większości osób, które nie są profesjonalnymi modelami czy aktorami, w momencie, gdy obiektyw zwraca się w ich stronę, nagle zapominają, jak stanąć, gdzie położyć ręce i jak zrobić normalny, ludzki wyraz twarzy. Wszyscy widzieliśmy ten spanikowany, zamrożony w czasie uśmiech. Jako fotografowie, bardzo łatwo jest wpaść w pułapkę skupienia się na pierścieniach przysłony i miernikach światła, całkowicie zapominając, że nasz przyjaciel po drugiej stronie obiektywu wewnętrznie krzyczy.

Mocno wierzę, że sprawienie, by model czuł się komfortowo, to co najmniej osiemdziesiąt procent pracy przy fotografii portretowej. Jeśli czują się niezręcznie, będą wyglądać niezręcznie. Żadne idealne światło złotej godziny, drogi film czy niesamowicie ostry vintage’owy obiektyw nie naprawią sztywnej, przerażonej postawy. Kiedy zaczynałem robić portrety moim znajomym, miałem z tym spory problem. Po prostu mówiłem: „zachowuj się naturalnie”, co szczerze mówiąc jest najgorszą możliwą wskazówką, jaką można komuś dać.

Na przestrzeni lat nauczyłem się, że to moja rola jako fotografa jest wyprowadzić ich z tego zdenerwowania. Musisz zdjąć z ich barków ten ciężar psychiczny. Oto dokładnie, jak kieruję osobami, które zwykle czują się bardzo niezręcznie przed aparatem, nie sprawiając, że całe doświadczenie przypomina bolesną wizytę u dentysty.

Zacznij bez aparatu w ręku

Największym błędem jest podejście do modela, natychmiastowe podniesienie aparatu do oka i oczekiwanie magii od razu. To od razu tworzy dziwną dynamikę władzy, gdzie ty jesteś obserwatorem, a oni są obiektem pod mikroskopem. Zanim zrobisz choć jedno zdjęcie, po prostu spędźcie razem chwilę.

Zazwyczaj lubię najpierw wypić razem kawę lub po prostu pospacerować po miejscu sesji przez dziesięć minut. Porozmawiaj o ich tygodniu, pośmiejcie się z filmu, który oboje widzieliście, albo po prostu ponarzekajcie na pogodę. Pozwól im zobaczyć cię najpierw jako zwykłą osobę. Ja otwarcie zostawiam aparat wiszący na pasku aparatu lub kładę go na stole podczas rozmowy. Kiedy w końcu podnoszę aparat, lód jest już całkowicie przełamany. Energia jest rozmowna, a nie pozerska.

Przestań prosić ludzi o uśmiech

Mówienie komuś, kto jest już zdenerwowany, żeby po prostu się uśmiechnął, prawie zawsze gwarantuje sztuczny, wymuszony uśmiech. Angażuje mięśnie wokół ust, ale oczy pozostają martwe i szeroko otwarte.

Zamiast prosić o uśmiech, twoim celem jest naturalne wywołanie prawdziwej reakcji. Jeśli chcę, żeby ktoś naprawdę się zaśmiał, mogę powiedzieć coś zupełnie absurdalnego lub opowiedzieć okropny, suchy dowcip ojcowski. Czasem po prostu proszę, by dali mi swoje najbardziej poważne, intensywnie nastrojowe spojrzenie modowe. Zwykle próbują to zrobić, czują się kompletnie śmiesznie, udając tak surowo, i natychmiast wybuchają prawdziwym, rozluźnionym śmiechem. To właśnie ten moment przełamania postaci jest chwilą, gdy naciskasz spust migawki. To tam dzieją się wszystkie prawdziwe, piękne mikroekspresje.

Rozwiąż odwieczny problem z rękami

Serio, ręce są numerem jeden przyczyną niezręczności w portretach. Kiedy czekamy na autobus, nasze ramiona wiszą całkiem naturalnie, ale w momencie, gdy pojawia się aparat, ręce nagle stają się niezgrabnymi, obcymi kończynami, z którymi nikt nie wie, co zrobić. Daj ich rękom zadanie. To najstarszy trik w fotografii, ale działa za każdym razem. Oto kilka prostych sposobów, by dać rękom cel:

• Poproś, by trzymali jakiś przedmiot, np. kubek kawy, okulary przeciwsłoneczne lub książkę.
• Niech bawią się elementem ubrania, np. delikatnie poprawiają kołnierzyk, trzymają klapy kurtki lub sprawdzają zegarek.
• Powiedz, by wsunęli jedną rękę do kieszeni, ale niech kciuk zostanie na zewnątrz, żeby nie wyglądało, jakby brakowało im ręki.
• Poproś, by powoli przeczesać ręką włosy lub trzymać pasek torby.

Kiedy ręce mają fizyczne zadanie, mózg przestaje się nimi panikować, a postawa górnej części ciała naturalnie się rozluźnia.

Kieruj scenariuszami i ruchem, nie konkretnymi pozami

Kiedy przesadnie kierujesz, mówiąc: „Podnieś trochę brodę, przesuń ciężar ciała i lekko przechyl się w prawo”, model traci całą naturalną grację. Staje się robotem próbującym wykonać kod komputerowy. Skup się raczej na ogólnym ruchu.

Poproś, by powoli podeszli do ciebie, jakby chcieli wymknąć się niezauważeni z nudnej imprezy. Powiedz, by odwrócili się, wzięli głęboki oddech i spojrzeli przez ramię na ciebie w momencie wydechu. Niech się obrócą i opuścić ramiona. Ruch zmusza ciało do resetu i przełamuje sztywność. Nawet jeśli ostateczne zdjęcie ma być statycznym portretem, ruch tuż przed zatrzymaniem się da ci postawę dynamiczną i ugruntowaną, a nie sztywną i wymuszoną.

Rozmawiaj cały czas podczas zdjęć

Martwa cisza jest przerażająca dla modela. Jeśli przez dwadzieścia sekund patrzysz na nich przez wizjer w całkowitej ciszy, podczas gdy bawisz się pokrętłem czasu naświetlania, ich wewnętrzny monolog będzie krzyczał, jak okropnie muszą wyglądać.

Musisz na głos mówić, co się dzieje. Daj im ciągłe, pozytywne wsparcie. Mów rzeczy typu: „Tak, właśnie tak jest idealnie” lub „Trzymaj tę pozę, światło wygląda na tobie niesamowicie.” Jeśli potrzebujesz chwili, by zmienić ustawienia ekspozycji, po prostu powiedz: „Relaksuj się, tylko szybko przymykam obiektyw. Ok, idealnie, wygląda świetnie.” Bądź ich cheerleaderem. Jeśli będą myśleć, że świetnie radzą sobie na sesji, zaczną naturalnie trzymać się z dużo większą pewnością siebie.

Wybrany aparat zmienia atmosferę

Wierz lub nie, sprzęt, którego używasz, naprawdę wpływa na to, jak bardzo model czuje się onieśmielony. Ogromny nowoczesny aparat cyfrowy z wielkim obiektywem zoom wygląda na ciężki i profesjonalny, ale może sprawić, że ludzie poczują się pod silną obserwacją. To jeden z powodów, dla których uwielbiam robić portrety vintage’owym sprzętem.

Starsze aparaty są świetnym początkiem rozmowy. Kiedy wyciągam stary aparat typu twin-lens reflex, model zwykle jest naprawdę zafascynowany. Ponieważ patrzę w wizjer na wysokości talii, zamiast kierować wielki kawałek szkła prosto w ich oczy, bariera między nami całkowicie znika. Mogę utrzymywać kontakt wzrokowy ponad aparatem podczas rozmowy.

Nawet mały vintage’owy dalmierzowiec lub kompaktowy aparat wydaje się znacznie mniej groźny. To bardziej jak przyjaciel robiący swobodne zdjęcia podczas weekendowej wycieczki. Im bardziej swobodnie wygląda twój sprzęt, tym bardziej swobodnie zachowa się model.

Podsumowanie i kontrola sprzętu

Na koniec dnia po prostu okaż swoim modelom trochę wyrozumiałości. Otwórz się na dziwność sytuacji. Daj im znać, że to całkowicie normalne, jeśli przez pierwsze pięć minut czują się niezręcznie. Nazwanie słonia w pokoju ciągle zdejmie z nich presję.

Jeśli chcesz, by twoje prywatne sesje portretowe od samego początku były znacznie mniej onieśmielające, rozważ zamianę ogromnego teleobiektywu na coś bardziej eleganckiego i przyjaznego. Prosty obiektyw stałoogniskowy sprawi, że twój zestaw będzie mniejszy i mniej agresywny, zmuszając cię do fizycznego zbliżenia się i bardziej bezpośredniej interakcji z fotografowaną osobą. Możesz też pomyśleć o stylizacji swojego sprzętu tak, by wyglądał jak fajny, osobisty dodatek, a nie straszna profesjonalna maszyna. Jeśli chcesz zmienić swój zestaw, sprawdź manualne obiektywy 50mm, które mamy obecnie na stanie, lub przejrzyj nasze wygodne paski do aparatu, które sprawią, że twój sprzęt będzie bardziej przystępny i łatwy do noszenia. Usunięcie technicznego onieśmielenia to naprawdę najlepszy sposób, by pozwolić prawdziwej osobowości modela zabłysnąć.