Nigdy nie zapomnę, jak odebrałem z laboratorium moje pierwsze rolki czarno-białego filmu. Cały tydzień nosiłem ze sobą stary manualny SLR mojego taty, przekonany, że zaraz stworzę nastrojowe, ponadczasowe arcydzieła. Kupiłem rolkę klasycznego czarno-białego filmu, idealnie zmierzyłem ekspozycję i czekałem na magię.

Kiedy skany w końcu pojawiły się w mojej skrzynce, byłem naprawdę rozczarowany. Zamiast wyrazistych, dramatycznych cieni i jasnych świateł, prawie każde zdjęcie było tylko rozmytą, płaską szarą masą. Niebo nie było nastrojowe; było białe i puste. Drzewa miały ten sam odcień szarości co budynki obok nich. Nie wyglądało to jak klasyczne kino. Po prostu było nudne.

Trochę czytania i rozmów ze starszymi fotografami uświadomiło mi, że brakuje mi kluczowego elementu układanki. Jeśli chcesz uzyskać bogate, wysokokontrastowe, filmowe czarno-białe obrazy, nie możesz polegać tylko na materiale filmowym. Musisz manipulować światłem, zanim w ogóle trafi na film. Najlepszym sposobem na to jest użycie kolorowego szkła na obiektywie — konkretnie czerwonych i pomarańczowych filtrów.

Dlaczego filtry kontrastowe są ważne dla czarno-białego filmu

Aby zrozumieć, dlaczego kolorowe filtry są tak ważne, musimy porozmawiać o tym, jak czarno-biały film widzi świat. Nasze oczy świetnie rozróżniają obiekty na podstawie koloru. Na przykład, jeśli patrzysz na jasnoczerwone jabłko leżące na jasnej zielonej trawie, twój mózg wyraźnie widzi dwa różne obiekty dzięki kontrastującym kolorom.

Czarno-biały film nie zwraca uwagi na kolor; liczy się tylko jasność. Ponieważ to czerwone jabłko i zielona trawa odbijają mniej więcej taką samą ilość światła, film czarno-biały zarejestruje je jako ten sam nudny odcień szarości. Bez koloru, który by je rozdzielił, po prostu się zlewają.

Filtry kontrastowe rozwiązują ten problem, działając jak bramkarz na wejściu do twojego obiektywu. Filtr przepuszcza światło swojego koloru, blokując jednocześnie światło z przeciwstawnych kolorów na kole barw. Czerwony filtr przepuszcza czerwone światło, sprawiając, że czerwone obiekty na negatywie wyglądają na jasnobiałe, a jednocześnie bezlitośnie blokuje światło niebieskie i zielone, zamieniając te obiekty w ciemnoszare lub nawet czarne. Tak osiąga się dramatyczne rozdzielenie.

Pomarańczowy filtr: Twój codzienny sekret

Jeśli głównie fotografujesz ulicę, codzienne życie lub podróże, pomarańczowy filtr będzie twoim najlepszym przyjacielem. Zapewnia zauważalny, satysfakcjonujący wzrost kontrastu, nie sprawiając, że zdjęcia wyglądają nienaturalnie lub dziwnie.

Gdy nałożysz pomarańczowy filtr na obiektyw, delikatnie pochłania on niebieskie i zielone światło. Natychmiastowy efekt to zauważalne przyciemnienie nieba. Zamiast wyblakłego, białego nieba, otrzymujesz bogaty, średnio- do ciemnoszary odcień. Ponieważ niebo jest ciemniejsze, białe chmury wyraźnie się wyróżniają. To najprostszy sposób, by nadać krajobrazom i zdjęciom ulicznym klasyczny wygląd z połowy XX wieku.

Pomarańczowy filtr jest też zaskakująco łagodny dla ludzi. Ponieważ przepuszcza ciepłe tony, wygładza niedoskonałości skóry. Skazy, piegi i nierównomierne kolory skóry częściowo zależą od czerwieni i ciepłych barw, więc filtr rozjaśnia je, dając bardzo korzystny, lekko promienny wygląd. Jest powszechnie uważany za świetny „zostawiany na obiektywie” wybór podczas spacerów w słoneczny dzień.

Czerwony filtr: czysta filmowa dramatyczność

Jeśli pomarańczowy filtr to uprzejma prośba o więcej kontrastu, czerwony filtr to głośne, bezkompromisowe żądanie dramatu. To filtr, po który sięgasz, gdy chcesz, by twoje zdjęcia wyglądały jak nastrojowy film noir lub ponury pejzaż artystyczny. Mocny czerwony filtr (np. tradycyjny Red 25A) wzmacnia efekty pomarańczowego filtra do maksimum.

Ponieważ czerwony filtr mocno blokuje niebieskie światło, czyste niebo będzie na filmie niemal czarne. Jasne białe chmury wyraźnie wyróżniają się na tym ciemnym tle, tworząc niesamowitą, burzową atmosferę nawet w słoneczny wtorek po południu. Filtr przyciemnia też zielone liście, dzięki czemu jasne kamienne budynki lub jasne obiekty na pierwszym planie wyraźnie się wyróżniają.

Filtr czerwony ma jednak pewne wady. Nie polecam go do typowych portretów. Ponieważ mocno rozjaśnia ciepłe tony, skóra może wyglądać niepokojąco blado i upiornie, a usta niemal magicznie znikają. To, co czyni go niesamowitym do architektury i dramatycznych krajobrazów, sprawia, że na ludzkich twarzach wygląda dziwnie. Zachowaj czerwony filtr na pejzaże, abstrakcyjną geometrię i miejskie widoki, gdzie chcesz, by cienie były ciemne, a niebo groźne.

Radzenie sobie z utratą światła (współczynnik filtra)

Tu robi się trochę technicznie, ale obiecuję, że to proste, gdy się już w to wgrasz. Ponieważ wkładasz kolorowe szkło przed obiektyw, naturalnie blokujesz część światła docierającego do filmu. Musisz to skompensować, inaczej zdjęcia będą mocno niedoświetlone.

Każdy filtr ma tzw. „współczynnik filtra”, który mówi, ile przysłon światła tracisz. Przeciętny pomarańczowy filtr traci około 1,5 do 2 przysłon światła. Ciemnoczerwony filtr łatwo traci 3 pełne przysłony.

Jak sobie z tym radzisz, zależy całkowicie od aparatu, którym fotografujesz:

• Aparaty z pomiarem TTL (przez obiektyw): Jeśli fotografujesz lustrzanką taką jak Canon AE-1, Nikon FM2 lub praktycznie każdym aparatem, który mierzy światło bezpośrednio przez obiektyw, masz łatwo. Po prostu nakręć filtr na obiektyw. Wbudowany światłomierz zobaczy światło przez kolorowe szkło i automatycznie obliczy właściwą ekspozycję. Fotografuj jak zwykle!
• Dalmiary i pomiar manualny: Jeśli fotografujesz dalmierzem, gdzie światłomierz jest na korpusie aparatu, lub używasz zewnętrznego ręcznego światłomierza, musisz samodzielnie zrobić obliczenia. Jeśli twój światłomierz pokazuje, że ekspozycja powinna wynosić f/8 przy 1/250 sekundy, a nałożysz czerwony filtr (który traci 3 przysłony), musisz otworzyć przysłonę o trzy stopnie (do f/2.8) lub zwolnić czas naświetlania o trzy stopnie (do 1/30 sekundy), by uzyskać poprawną ekspozycję.

Ze względu na dużą utratę światła, filtry czerwony i pomarańczowy łatwiej używać na zewnątrz w jasne, słoneczne dni lub przy szybszych filmach, takich jak ISO 400. Próba użycia ciemnoczerwonego filtra w pomieszczeniach lub mocno zacienionych miejscach często prowadzi do zbyt wolnych czasów naświetlania, których nie da się utrzymać z ręki.

Wyciśnij z filmu jeszcze więcej ziarnistości

Jeśli naprawdę chcesz podkreślić ciężki, ziarnisty, wysokokontrastowy czarno-biały styl, spróbuj połączyć kolorowy filtr z pchaniem filmu. Uwielbiam fotografować uniwersalnym filmem Ilford HP5+ lub Kodak Tri-X 400, nakładać czerwony filtr na obiektyw, a potem oceniać i wywoływać film na ISO 1600. Czerwony filtr radzi sobie z niebem i ogólnym rozdzieleniem tonów, a pchany proces dodaje piękne, grudkowate ziarno i jeszcze bardziej zagęszcza cienie. Efekt to czysta, nieskażona atmosfera.

Przy następnym załadunku czarno-białej rolki do aparatu, nie fotografuj jej na „goło”. Weź kawałek kolorowego szkła i zacznij eksperymentować z interpretacją światła. To całkowicie zmieniło moje spojrzenie na fotografię czarno-białą i jestem pewien, że zrobi to samo dla ciebie.

Wyposaż swój obiektyw

Jeśli jesteś gotów zacząć bawić się kontrastem i chcesz dodać swoim płaskim zdjęciom poważnego wyrazu, zdobycie kolorowych filtrów to najprostszy i najtańszy sposób na ulepszenie twojego zestawu. Musisz tylko znać średnicę gwintu swojego obiektywu (zwykle jest nadrukowana na przednim pierścieniu, np. 49mm lub 52mm), aby filtry dobrze się nakręcały. Zawsze staramy się mieć w sklepie solidny wybór vintage i niezawodnego szkła. Możesz przeglądać dostępne obecnie filtry i znaleźć pomarańczowy filtr na codzienny kontrast, albo wejść w dramat i złapać czerwony filtr na efektowne, filmowe niebo. Wrzuć jeden do torby i zobacz, jak twoje czarno-białe kadry ożywają.