Als je al een tijdje 35mm-film gebruikt, komt er meestal een dag waarop je naar een oude Hasselblad, Pentax of Mamiya kijkt en denkt: "Ik moet medium formaat proberen." Overschakelen naar medium formaat is eerlijk gezegd een van de beste beslissingen die je voor je fotografie kunt nemen. De enorme negatieven, de ongelooflijke scherptediepte en het bewuste, vertraagde proces veranderen volledig hoe je een foto maakt.

Maar als je begint met het onderzoeken van medium formaat camera’s, wordt het een beetje verwarrend. Je begint specificatiebladen te lezen, op eBay te zoeken of cameramodules te bekijken, en ineens word je overspoeld met cijfers. Mamiya 645. 6x7. 6x9. En dan, het meest verwarrende duo van allemaal: 120 en 220 film.

Je ziet misschien een schakelaar aan de achterkant van een Yashica Mat-124G met de tekst "120 / 220". Of je vindt een Hasselblad filmrug die alleen "A24" zegt, of een Mamiya RB67 filmrug die online spotgoedkoop wordt aangeboden met een grote "220" erop gestempeld. Natuurlijk vraag je jezelf af: wat is 220 film? Heb ik het nodig? Is het beter dan 120?

Laat ons de verwarring ophelderen. Hier is alles wat je moet weten over het verschil tussen 120 en 220 film, en waarom je tegenwoordig eigenlijk maar om één van beide hoeft te geven.

De Standaard: Wat is 120 Film?

Geïntroduceerd door Kodak al in 1901 voor hun Brownie No. 2 camera, is 120 film de absolute gouden standaard voor medium formaat fotografie. In tegenstelling tot 35mm film, die veilig in een metalen cassette zit, is 120 wat we "rolfilm" noemen.

Als je nog nooit 120 hebt geladen, voelt het een beetje als magie. De daadwerkelijke fotografische film is bevestigd aan een volledig ondoorzichtige strook achterpapier. Dit achterpapier is langer dan de film zelf en beschermt het tegen licht aan het begin en het einde. Zowel de film als het papier zijn strak opgerold rond een plastic spoel.

Dit achterpapier is om een paar redenen ontzettend belangrijk. Ten eerste beschermt het de film tegen volledig belicht worden door licht bij het laden en lossen van de camera. Ten tweede, bij vintage vouwcamera’s en oudere TLR’s (Twin Lens Reflex camera’s), zit er vaak een klein rood raampje in de achterdeur. Omdat er nummers op het achterpapier gedrukt staan, kijk je letterlijk door dat rode raampje om te zien op welk frame je bent. Het papier blokkeert veilig het licht van de daadwerkelijke lichtgevoelige emulsie.

Introductie van 220 Film: De Werkpaard van de Professional

Fast forward naar het midden van de jaren 60. Professionele trouw- en studiografen werkten bijna uitsluitend met medium formaat systemen. Maar ze hadden een grote klacht: 120 film is kort.

Afhankelijk van de camera die je gebruikt, geeft een rol 120 film je misschien maar 10, 12 of 15 opnames voordat je moet stoppen, de film onhandig moet afrollen, het kleine plakbandje moet likken (of tegenwoordig de kleefstrip moet verwijderen) en een nieuwe rol moet laden. Dit doen terwijl een bruid het gangpad afloopt of tijdens een snelle modeshow was, eerlijk gezegd, een enorme ergernis.

De industrie had meer opnames per rol nodig, maar ze konden de spoelen niet dikker maken zonder elke camera opnieuw te ontwerpen. Hun slimme oplossing? Ze schrapten het achterpapier.

220 film is precies even breed als 120 film. Het verschil is dat 220 film alleen een papieren aanzetstuk aan het begin en een papieren eindstuk aan het einde heeft om het te beschermen tijdens het laden en lossen. Voor de hele lengte van de filmstrip zelf is er geen papier. Omdat film veel dunner is dan achterpapier, konden fabrikanten precies twee keer zoveel film op dezelfde spoel kwijt.

Met 220 kon een trouwfotograaf die een 6x6 camera zoals een Hasselblad 500C/M gebruikte, 24 opnames maken in plaats van 12. Het was een totale gamechanger voor werkende professionals.

Camera’s, Filmruggen en Drukplaten

Je denkt misschien: "Geweldig, twee keer zoveel opnames! Ik laad gewoon 220 film in mijn oude vintage camera." Helaas was het niet zo simpel.

Omdat er geen achterpapier over de hele lengte van de rol loopt, is 220 film fysiek dunner in de camera dan 120 film. Medium formaat lenzen hebben een beruchte geringe scherptediepte, wat betekent dat de film perfect vlak gehouden moet worden om scherpe foto’s te garanderen.

Om dit te doen, gebruiken camera’s een veerbelaste metalen plaat die drukplaat heet. Als je dunne 220 film in een camera stopt die is afgesteld op dikkere 120 film (film plus papier), drukt de drukplaat niet hard genoeg. De film kan dan lichtjes gaan golven, wat resulteert in zachte, onscherpe beelden.

Fabrikanten gingen hier op een paar manieren mee om:

• De Schakelaar: Camera’s zoals de Pentax 67 of de Yashica Mat-124G hebben een verstelbare drukplaat. Je drukt gewoon op de metalen plaat en schuift hem naar de "120" of "220" stand, en de camera beweegt de plaat dichterbij of verder van de lens. Ook verandert de filmteller zodat die tot 24 in plaats van 12 telt.
• De Specifieke Rug: Modulaire camera’s zoals Mamiya RB67’s, Bronica’s en Hasselblads gebruikten volledig aparte, afneembare filmmagazines. Je kocht een 120 rug (zoals de Hasselblad A12) voor 120 film, en een 220 rug (zoals de Hasselblad A24) voor 220 film. De frame-tellers en drukplaten zaten vast ingebouwd in de specifieke rug.

Is 220 Vandaag de Dag Nog Relevant?

Hier is het belangrijkste om te onthouden als je vandaag met medium formaat fotografie begint: 220 film is in feite dood.

Naarmate digitale fotografie in het begin van de jaren 2000 de professionele markt overnam, stopten de professionals die 220 nodig hadden met het kopen ervan. Zonder grote afname werd het veel te duur voor filmfabrikanten om te produceren. De machines die het aanzet- en eindstuk aan de film plakten waren erg complex, en toen ze kapot gingen, werden ze buiten gebruik gesteld. Kodak stopte rond 2015 volledig met hun laatste 220 film (Portra). Fujifilm hield het iets langer vol, maar het is tegenwoordig vrijwel onmogelijk om het te vinden buiten verlopen, in de vriezer bewaarde partijen die online voor hoge prijzen worden verkocht.

Hoewel er af en toe geruchten zijn over kleine niche-producties (een Chinees merk genaamd Shanghai rolde recent een kleine batch), is het in 2026 gebruiken van 220 film een enorme hoofdpijn die het gewoon niet waard is.

Wat Als Ik Al Een 220 Rug Heb Gekocht?

Dit gebeurt heel vaak bij enthousiaste nieuwkomers! Je ziet een Mamiya RB67 rug op eBay voor dertig euro. Je koopt hem, zonder op te merken dat er "220" op staat, terwijl de 120 ruggen voor het drievoudige worden verkocht. Waarom is hij zo goedkoop? Omdat niemand de film ervoor kan vinden.

Kun je 120 film in een 220 rug gebruiken? Soms, maar je speelt met vuur. Het plaatsen van de dikkere 120 film in een 220 rug zet teveel druk op de opwindtandwielen. Je loopt het risico de delicate tandwielen van een decennia oude camera te beschadigen. Nog erger, de mechanische frame-afstand wordt helemaal verkeerd omdat de camera het aantal rotaties telt op basis van de dunnere film. Je kunt overlappende frames krijgen, of je bereikt frame "12" terwijl de camera denkt dat je nog 12 opnames hebt, waardoor je blindelings blijft opwinden.

Als je camera een 120/220 schakelaar op de drukplaat heeft, laat die dan voor altijd op 120 staan. Als je camera aparte ruggen nodig heeft, doe jezelf dan een plezier en betaal de iets hogere marktprijs voor een speciale 120 rug.

Klaar Voor Medium Formaat?

Fotograferen met medium formaat is een van de meest creatief lonende onderdelen van analoge fotografie. De enorme zoeker, het zware mechanische geklik, en de uiteindelijke hoge resolutie scans zijn gewoon geweldig. Onthoud alleen dat 120 tegenwoordig de enige juiste keuze is.

Als je de stap naar de grote filmcompetitie wilt maken, zijn wij constant bezig met het inkopen, testen en restaureren van geweldige medium formaat apparatuur. Je kunt ons huidige aanbod medium formaat camera’s bekijken om je volgende favoriete werkpaard te vinden. En omdat veel vintage medium formaat camera’s geen ingebouwde lichtmeter hebben, vergeet niet een speciale lichtmeter te kopen om ervoor te zorgen dat die gigantische negatieven perfect belicht worden. Pak wat verse 120 film, stop het in je tas en ga eropuit om te fotograferen!