Jeśli niedawno przesiadłeś się z 35mm na średni format, już wiesz, że stawka jest wyższa. Aparaty są cięższe, obliczenia głębi ostrości zupełnie inne, a każdy pojedynczy klik migawki kosztuje znacznie więcej pieniędzy. Nic więc nie jest tak przygnębiające, jak otrzymanie maila z laboratorium, otwarcie skanów i uświadomienie sobie, że połowa zdjęć jest zrujnowana przez grube, rozmyte smugi białego lub pomarańczowego światła rozlewającego się na krawędziach klatki.

Gorączkowo sprawdzasz aparat. Uszczelki wyglądają dobrze. Mankiety nie mają żadnych dziurek. Osłona ciemna jest idealnie prosta. Więc co dokładnie się stało?

Najprawdopodobniej padłeś ofiarą przeklętego „grubego nawoju”. Jeśli fotografujesz średnim formatem wystarczająco długo, zdarzy się to przynajmniej raz. Przytrafia się to osobom, które fotografują od dwóch tygodni, jak i tym, które robią to od dwudziestu lat. Ale gdy zrozumiesz, czym jest gruby nawoj i dlaczego się pojawia, naprawdę łatwo jest go na zawsze wyeliminować z procesu pracy.

Czym dokładnie jest gruby nawoj?

Aby zrozumieć problem, musimy najpierw porozmawiać o tym, jak pakowany jest film 120. W przeciwieństwie do filmu 35mm, który jest bezpiecznie schowany w światłoszczelnej metalowej lub plastikowej kasecie, film 120 jest praktycznie „nagi”. To po prostu długi pasek filmu przyklejony do jeszcze dłuższego paska nieprzezroczystego papieru podkładowego, zwiniętego ciasno wokół plastikowego rdzenia.

Gdy ładujesz film 120 do aparatu, przeciągasz ten papier podkładowy przez płaszczyznę filmu i nawlekasz go na pustą szpulkę nawijającą. Podczas fotografowania film rozwija się z pełnej szpulki i nawija na pustą. Jedyną ochroną nieeksponowanego filmu przed światłem otoczenia jest papier podkładowy i fizyczna ciasność nawoju. Jeśli papier idealnie pokrywa krawędzie plastikowej szpulki, światło nie ma dostępu.

Gruby nawoj pojawia się, gdy film i papier nie nawija się ciasno na szpulkę nawijającą. Zamiast być gęsty i twardy, gdy wyciągasz go z aparatu, nawoj jest miękki. Papier może lekko wypukleć się na środku lub wystawać nieco poza płaskie krawędzie plastikowej szpulki. Ponieważ nawoj jest luźny, gruba warstwa papieru działa jak luźny śpiwór. Światło otoczenia wślizguje się między warstwy papieru na górnej i dolnej krawędzi, powodując lokalne przecieki światła.

Przecieki z grubego nawoju a przecieki aparatu

Zanim obwinisz swoją technikę nawijania, upewnij się, że problem to faktycznie gruby nawoj, a nie przeciek światła w aparacie. Oto jak rozpoznać różnicę.

Przecieki światła w aparacie są zwykle stałe. Jeśli uszczelka drzwi aparatu jest uszkodzona, przeciek pojawi się zawsze w tym samym miejscu, po tej samej stronie klatki, klatka po klatce. Ponieważ światło dociera do filmu przez konkretną fizyczną dziurę w korpusie aparatu, przeciek często wygląda jak sztywne paski lub ostre geometryczne kształty.

Przecieki z grubego nawoju są znacznie bardziej chaotyczne. Ponieważ światło wślizguje się przez krawędzie nawoju papieru, gdy leży on na biurku lub w torbie, przecieki są faliste, rozmyte i nieregularne. Zawsze zaczynają się na samej krawędzi filmu i rozlewają się do środka kadru. Na kolorowym negatywie te przecieki zwykle mają pomarańczowy lub czerwony kolor, ponieważ światło przechodzi przez ochronny papier podkładowy i fizycznie uderza w tylną stronę emulsji. Jeśli uszkodzenia są poważne, zobaczysz mgłę pokrywającą całą krawędź filmu, czasem całkowicie zacierającą numerację krawędzi.

Sprawcy: dlaczego film nie nawija się ciasno

Więc nawoj jest luźny. Ale dlaczego tak się stało? Zazwyczaj za gruby nawoj odpowiadają trzy główne przyczyny, od prostych błędów użytkownika po zużycie sprzętu vintage.

1. Ładowanie bez odpowiedniego napięcia

To zdecydowanie najczęstsza przyczyna. Gdy ludzie nawlekają języczek papieru do pustej szpulki nawijającej, czasem puszczają szpulkę z filmem kciukiem. Bez napięcia papier trochę się rozwija po stronie szpulki z filmem, wprowadzając luz już od pierwszej klatki. Jeśli zaczniesz z luźnym rdzeniem, luz będzie się tylko powiększał podczas przewijania filmu. Do dziesiątej lub dwunastej klatki papier nie będzie już przylegał do plastikowych krawędzi szpulki.

2. Uszkodzona szpulka nawijająca

W średnim formacie pusta szpulka nawijająca to zawsze pozostałość po poprzednim nawiniętym filmie. Nie wszystkie plastikowe szpulki są takie same. Niektóre tańsze filmy mają nieco delikatne plastikowe szpulki. Jeśli szpulka się odkształci w kieszeni, upadnie na chodnik lub zostanie lekko wygięta, film nie będzie się nawijał prosto. Będzie się przesuwał na jedną stronę, powodując wypuklenie papieru po przeciwnej stronie.

3. Słabe sprężyny w tylnej części aparatu

Jeśli twoja technika ładowania jest bezbłędna, używasz dobrych szpulek, a mimo to masz grube nawoje, twój aparat może się starzeć. W prawie wszystkich tylnych częściach aparatów średniego formatu znajdują się płaskie sprężyny metalowe, które fizycznie dociskają szpulki papieru, aby zapobiec ich swobodnemu obracaniu się. Po czterdziestu lub pięćdziesięciu latach metal może stracić sprężystość. Jeśli te metalowe elementy się spłaszczą, przestają wywierać nacisk na nawoj. Aparat bez wysiłku przesuwa film, ale bez lekkiego oporu sprężyn nawoj nawija się luźno.

Jak zapobiegać grubym nawojom

Ochrona twoich filmów średniego formatu sprowadza się do kilku podstawowych nawyków, które musisz wprowadzić do swojej rutyny fotografowania.

• Trzymaj kciuk na szpulce z filmem: Gdy przeciągasz ciemny języczek papieru do szpulki nawijającej, zawsze delikatnie dociskaj świeży nawoj filmu lewym kciukiem. Nawlecz go, obróć korbkę przewijania kilka razy, aż miniesz znacznik startowy, i zdejmij kciuk dopiero, gdy będziesz gotowy zamknąć tylną część aparatu. Celem jest utrzymanie papieru napiętego jak struna gitary przez cały czas.
• Nie ściskaj nawoju przy wyjmowaniu: Gdy otwierasz tył aparatu po ostatnim zdjęciu, nie chwytaj nawoju za środek. Jeśli jest trochę luźny i go ściśniesz, lub co gorsza, spróbujesz napiąć papier, by usunąć luz, spowodujesz „cinching”. Cinching to zjawisko, gdy warstwy filmu agresywnie ocierają się o siebie, powodując fizyczne rysy na negatywach.
• Wyjmuj film w cieniu: Nigdy nie otwieraj tylnej części aparatu w bezpośrednim, oślepiającym świetle słonecznym. Obróć się tak, by twój cień padał na aparat lub wejdź do drzwi albo do samochodu. Im mniej intensywne światło pada na świeży nawoj papieru, tym lepiej.
• Zabezpiecz nawoj od razu: Większość nowoczesnych filmów 120 ma pasek samoprzylepny lub klejący. Złóż krawędź papieru pod spód, zwilż znaczek i szczelnie zamknij. Ale na tym nie poprzestawaj. Wielu fotografów średniego formatu nosi w kieszeni kilka grubych gumek recepturek. Owiniecie gumką środka zamkniętego nawoju gwarantuje, że nie rozwinie się podczas noszenia w torbie.

Radzenie sobie z problemami sprzętowymi

Jeśli próbowałeś utrzymać napięcie, zmieniać marki filmów i szczelnie je zamykać, a aparat nadal daje ci luźne nawoje, może to być problem mechaniczny. Płaskie sprężyny napięcia w tylnych częściach aparatów vintage czasem można ostrożnie wygiąć z powrotem do kształtu przez doświadczonego technika, ale ryzykowne jest próbowanie tego samemu bez odpowiednich narzędzi. Często najprostszym rozwiązaniem jest po prostu wycofanie problematycznego tylnego elementu lub zakup działającego zamiennika.

Naprawienie sprzętu zmienia całe doświadczenie fotografowania. Przestajesz się martwić, czy twoje zdjęcia przetrwają podróż do domu i możesz skupić się wyłącznie na fotografii. Jeśli uważasz, że czas na upgrade lub znalezienie zamiennika działającego bez zarzutu, zawsze możesz sprawdzić kilka niezwykle niezawodnych opcji w wyszukiwarce aparatów średniego formatu. Pamiętaj też, że przechowywanie dodatkowych nawojów w ciemności jest równie ważne jak sposób ich ładowania, więc od razu po fotografowaniu wrzucaj je do ciemnej, wyściełanej przegrody dobrej torby na aparat.

Średni format jest zbyt piękny, by pozwolić prostym przeciekom światła zniszczyć magię. Poświęć czas, trzymaj wszystko napięte i ciesz się tymi ogromnymi, szczegółowymi negatywami, gdy w końcu wrócą z laboratorium.